Τρίτη, Δεκεμβρίου 29, 2009

Ο χρόνος και ο χώρος

Μπορεί για το «Αvatar» να ακούμε κατά κόρον ότι είναι μια ταινία που έως χθες δεν θα μπορούσε να έχει γυριστεί (ο Τζέιμς Κάμερον είχε γράψει τη βάση του σεναρίου εδώ και 15 χρόνια, περίμενε όμως υπομονετικά ώστε η τεχνολογία να φτάσει σε ικανοποιητικό για τις απαιτήσεις του επίπεδο και όταν το έφτασε έριξε ένα σκασμό λεφτά για να το πραγματώσει - δυο από τις βασικές όψεις της τελειομανίας του), αλλά εκείνο που δεν πολυακούμε είναι ότι πρόκειται, επίσης, για μια ταινία που αύριο θα έχει χάσει μεγάλο μέρος από τη μαγεία της. Κάθε ταινία που στηρίζεται τόσο θεμελιακά στα εφέ είναι αναπόφευκτο να φανεί περισσότερο ή λιγότερο παρωχημένη μόλις η τεχνολογία εξελιχθεί. Ωστόσο αυτό κάθε άλλο παρά ανασταλτικά πρέπει να λειτουργεί στη σχέση του «Αvatar» με το σήμερα: ακριβώς επειδή η αξία του θα σχετικοποιηθεί στο μέλλον, απολυτοποιείται στο παρόν. Αξίζει δηλαδή να το δει κανείς σήμερα, επειδή σήμερα είναι που μπορεί να του προσφέρει όλα του τα δώρα.
Εδώ και τώρα «Αvatar» λοιπόν; Τώρα ναι, εδώ όχι. Όχι στον υπολογιστή σου, αλλά στον κινηματογράφο. Και απαραιτήτως σε αίθουσα που το προβάλλει με 3D γυαλιά (παρεμπιπτόντως, όταν πρόσφατα ρωτήθηκε στην Αθήνα ο Κόπολα, αν θεωρεί ότι η «πειρατεία» μπορεί να καταπολεμηθεί με την τρισδιάστατη τεχνολογία, είχε πει «όχι», προσφέροντας μάλιστα τις δικές του εκτιμήσεις για το θέμα. Δεν θα αλλάξει γνώμη, αλλά ίσως βλέποντας το «Αvatar» γίνει μια στάλα λιγότερο κατηγορηματικός).
Στις κριτικές πολλοί συγκρίνουν την επίδραση του «Avatar» με το σοκ που είχε προκαλέσει ο «Πόλεμος των Άστρων». Όταν βγήκε ο «Πόλεμος των Άστρων» ήμουν μικρός. Τον είδα μια δεκαετία αργότερα σε βιντεοκασέτα. Δεν με κέρδισε, ποτέ δεν κατάλαβα προς τι όλος αυτός ο χαμός. Αλλά αν τον είχα δει στους κινηματογράφους το 1977, ίσως να είχα καταλάβει. Ίσως λοιπόν κι ο γιος μου αν δει σε καμιά δεκαετία το «Avatar» να μην καταλάβει προς τι όλος αυτός ο χαμός. Αν μάλιστα του πω ότι επειδή έτυχε να κάθομαι πρώτη σειρά, σε μια σκηνή έγειρα ενστικτωδώς το κεφάλι να μην με βρει ένα θραύσμα, θα με κοιτάει σαν εξωγήινο (Πανδωριανό ενδεχομένως). Έτσι, αυτό που κατεξοχήν θα μου μείνει από το «Avatar» είναι η εμπειρία του, μια εμπειρία που ενώ ήταν ταινία ήταν ταυτόχρονα και κάτι πιο άμεσο, πιο βιωματικό. Αν αύριο γίνει και αυτό συνήθεια και πάψει να εντυπωσιάζει, αυτό δεν μπορεί να αναιρέσει την πρώτη φορά που το ένιωσες. Δεν είμαστε ιστορικοί του σινεμά, θεατές είμαστε. Τα συναισθήματά μας δεν θα περιμένουν να αρχειοθετηθούν για να δουν αν είχαν δίκιο. Δίκιο είχαν. Σήμερα. Αύριο ας μην έχουν. Δεν θα περιμένει η τωρινή μας εμπειρία την αυριανή της δικαίωση. Δεν εξαρτάται από καμία αίρεση. Είναι πλήρης. Μπορεί καλλιτεχνικά οι ταινίες να ζυγίζονται σε βάθος χρόνου, οι εμπειρίες όμως καθορίζονται πάντα από το χρόνο και το χώρο τους.
Υπό αυτήν την έννοια βρίσκω μάλλον παραπλανητική τη συζήτηση για το αν το περιεχόμενο της ταινίας είναι αντάξιο της εικόνας της, αφού μετατοπίζει την προσοχή μας από αυτό που έχει σημασία σε εκείνο που δεν έχει. Σε δυο περιπτώσεις η συζήτηση θα είχε νόημα: είτε αν ήταν φόλα το σενάριο και κατάφερνε να σε κάνει να βαρεθείς (αλλά με τον Κάμερον αυτά δεν παίζουν), είτε αν συνέβαινε το αντίθετο, αν δηλαδή η ταινία ήταν αντιστοίχου διαμετρήματος κατόρθωμα εκτός από το οπτικό και σε επίπεδο ουσίας. Αλλά όταν βρεθούν αυτοί που θα επενδύσουν 200 και 300 εκατομμύρια δολλάρια, ώστε να οπτικοποιήσουν π.χ. Λαρς Φον Τριερ, ή θα ξαναγραφτούν οι κανόνες της ελεύθερης αγοράς ή θα έχουμε αλλάξει οικονομικό σύστημα.
Τι είναι λοιπόν αυτό που έχει σημασία; Ότι ο Κάμερον αντί να ξοδέψει τα λεφτά προσφέροντάς μας για μια ακόμη φορά εικόνες που καταστρέφουν τον γνωστό κόσμο, τα ξοδεύει προσφέροντάς μας εικόνες που δημιουργούν έναν καινούριο. Με τα εφέ δεν ξανακαταστρέφεται ο πλανήτης μας αλλά χτίζεται ένας νέος. Την μέρα που είδα την ταινία, διάβαζα στο «Έψιλον» μια συνέντευξη του Φώτη Τερζάκη, ένα απόσπασμα της οποίας ταιριάζει στην Πανδώρα: «Υπάρχουν ανεπτυγμένες θρησκείες χωρίς καμιά παράσταση «Θεού» (βουδισμός, ταοϊσμός) και ακόμη περισσότερες χωρίς την κατασκευή μιας υπερβατικής σφαίρας που να είναι διακριτή ουσιολογικά από τον φυσικό, υλικό κόσμο. Η δύναμη η οποία λατρεύεται σ΄ αυτές είναι βασικά αδιαχώριστη από τη γονιμοποιό δύναμη της ίδιας της φύσης (το ινδουιστικό Βράχμαν είναι ακόμη, παρ΄όλες τις εννοιολογικές αφαιρέσεις, μια τέτοια δύναμη): η natura naturans oρισμένων χριστιανών μυστικών». Ο Θεός στην Πανδώρα λέγεται Eywa και είναι η Φύση, ένα οργανικό σύνολο όπου ακούς τις φωνές των νεκρών μέσα από τα λουλούδια και ζητάς συγγνώμη από τα θηράματά σου.
Όπως ακριβώς συμβαίνει στους «Αντικαταστάτες», ο ήρωας βάζει το μυαλό και το σώμα το βάζει το άβατάρ του, την ώρα που το δικό του μένει ξαπλωμένο. Ό,τι ξεκινάει σαν role play συνήθως τελειώνει με εθισμό και ταύτιση, κι ο ήρωας σύντομα θα θέλει να ενσωματωθεί εντελώς στον κόσμο που ως τώρα μισοεικονικά (μα και τόσο αληθινά) ζούσε. Κι όταν αναρωτηθεί: «Για ποιό λόγο να εγκαταλείψουν τον τρόπο ζωής τους, για μπλουτζίν και λάιτ μπύρα;» δεν ακούγεται στον κόσμο του, αλλά μας έχει μεταφέρει στον κόσμο του, τον έχει κάνει και δικό μας. Κι όμως σε προηγενέστερο σημείο της ταινίας τα λόγια του εταιριάρχη: «Εμείς τους προσφέραμε τα πάντα, θα τους χτίζαμε δρόμους, αλλά αυτοί επιλέγουν να ζουν στη λάσπη» δεν φάνταζαν παράλογα, ακριβώς επειδή η εξοικείωσή μας με τον κόσμο της Πανδώρας ήταν ακόμα μικρή. Ο κόσμος της εταιρείας (ο κόσμος μας δηλαδή) θέλει να εξορύξει ένα υπερπανάκριβο ορυκτό (το φωναχτό Μακ Γκάφιν της ταινίας) και να πάρει κάτι από τον πλανήτη όπου όλα έχουν τη θέση και τη σύνδεσή τους.
Να τρέχεις, να καλπάζεις, να πετάς, να υπάρχει αυτή η οργανική ενότητα των πάντων, ζωντανών και νεκρών, ζώων και φυτών. Πολύ καλό για να είναι αληθινό, αλλά τουλάχιστον είναι τρισδιάστατο.
(Κείμενο γραμμένο για το ελculture)

8 Comments:

At 12/30/2009 05:21:00 μ.μ., Blogger Βίβιαν Γιαδικιάρογλου said...

kali xronia old boy.
eyxomai na eisai ygihs esy & oi agapimenoi sou, dhmiourgikos kai peritrigyrismenos apo apagh.

 
At 12/30/2009 06:36:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Aντεύχομαι από καρδιάς.

 
At 12/30/2009 06:56:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Φίλε old-boy (sorry για την οικειότητα, αλλά υπάρχει λόγος,θα καταλάβεις...), αισθάνομαι την ανάγκη να σου μεταφέρω τον προβληματισμό μου καθότι και οι δύο είμαστε μπαμπάδες. Εσύ είσαι λίγο πιο καινούργιος και εγώ λίγο παλαιότερος, αλλά καταγράφω το συμβάν ώστε να γνωρίζεις τα μελλούμενα...
Τη περασμένη εβδομάδα, κατάφερα λόγω εορτών, να μείνω λίγο σπίτι με τους δύο γιους μου (8 και 5 ετών) και μεταξύ των άλλων είδαμε μαζί και κάποιες παλιές κόπιες των χριστουγεννιάτικων τραπεζιών του Ντόναλντ Ντακ.
Παρατήρησα λοιπόν πως στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι του Ντόναλτ, ο ίδιος, η Νταίζη, οι Χιούη, Λιούη και Ντιούη, ο Σκρούντζ και μια κοινή τους φίλη χήνα, το όνομα της οποίας δεν συγκράτησα,...έτρωγαν γαλοπούλα !
Συνεπώς, μια χαρά το κόβω το Avatar με ή χωρίς γυαλιά, διότι εκτός όλων των άλλων, δε πουλάει κάτι που δεν είναι...

gs

Εύχομαι σε όλους Καλή Χρονιά.
Παιδιά (μικρά και μεγάλα) αγάντα...

 
At 12/30/2009 07:25:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Ακόμη καλύτερη είναι η εκδοχή που οι γαλοπούλες γύρω από ένα τραπέζι τρώνε πάπια ψητή.

 
At 12/30/2009 09:10:00 μ.μ., Blogger Nikolaos Sokos said...

AVATAR: φναταστική, καταπλικτική, θεϊκή φύση που μόνο οι θεοί μπορούν να επινοήσουν. Μία εικόνα χίλιες λέξεις.

 
At 12/31/2009 09:33:00 μ.μ., Blogger Υπατία said...

"H ιδιαίτερη σχέση ορισμένων ταινιών με το χρόνο και το χώρο..."
Άλλωστε αυτός είναι ένας από τους πιο σημαντικούς λόγους που βλέπουμε και ξαναβλέπουμε παλιές ταινίες: στην πραγματικότητα, επιχειρούμε να ξαναζήσουμε την εμπειρία του εκεί και τότε!
Να 'σαι πάντα καλά, Old Boy!

 
At 1/04/2010 02:30:00 μ.μ., Blogger Περίοπας... said...

Χρονια πολλα σε ολους σας παιδια,ολοι καταβαθος ειμαστε παιδια ακομη,ασχετα αν καναμε και δικα μας.Εγω θα σχολιασω την "εικονικη πραγματικοτητα"που πραγματευεται ο Καμερον,αλλα απο την αναποδη:Δεν αμφιβαλω καθολου για το τελειο της εικονας και τα μυνηματα που μοιραζει απλοχερα γεματα θετικη ενεργεια και διδαγματα.Καντε ομως μια απλη αλλαγη των ονοματων για τους ιθαγενεις και τους εκπροσωπους της εταιριας.Και βαλτε οτι θελετε οπως Ινδιανοι,νεγροι,Ινκας,Αζτεκοι,Μαγιας,Αφρικανοι κ.α. για τους Πανδωριανους(παιρνει τα παντα).Για τους Εταιρικους ομως ποσα αλλα ονοματα μπορουν να χρησιμοποιηθουν?
ΕΝΑ ΜΟΝΟ : ΕΞΟΥΣΙΑ ΔΙΑ ΤΗΣ ΒΙΑΣ.Σας θυμιζει μηπως τιποτα αυτο;
Το παμπαλαιο μοτιβο που ταλανιζει την γη μας εδω και αιωνες.Μακαρι αν ποτε βρεθει τοπος εκτος του πλανητη μας για εποικισμο να εχει τη δυναμη να μας αντιμετωπισει για να μην τον καταστρεψουμε και αυτον,και ταυτοχρονα να μας διδαξει να σωσουμε τον τοπο μας.
Η ταινια στην ουσια πραγματευεται τον θανατο.Τον θανατο που στη Φυση ειναι οριστικος και αμετακλητος.Και ειναι ο καταλυτης και η Νεμεσις για ολα τα οντα.
Φυσικα ο Καμερον "ποιητικη αδεια" προπερναει αρκετες τρικλοποδιες αποφευγοντας να ασχοληθει με αυτες τις λεπτομερειες και καλα εκανε,διαφορετικα το αποτελεσμα δεν θα ηταν αυτο που ειναι.

 
At 1/05/2010 01:09:00 π.μ., Blogger Old Boy said...

«Η ταινια στην ουσια πραγματευεται τον θανατο.Τον θανατο που στη Φυση ειναι οριστικος και αμετακλητος»
Πάντως στην Πανδώρα ο θάνατος είναι λιγότερο οριστικός και αμετάκλητος, αφού τις φωνές των νεκρών τις ακούς :)

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home