Τετάρτη, Ιουλίου 21, 2010

Ο τρελός θεατής

Τον λένε Φερντινάν. Εκείνη επιμένει να τον λέει Πιερό. Εκείνος επιμένει να της απαντά κάθε φορά πως το όνομά του είναι Φερντινάν. Τελικά κερδίζει εκείνη, αφού η ταινία θα ονομαστεί «Ο Τρελός Πιερό» και θα κερδίσει μια σημαντική θέση στην ιστορία του κινηματογράφου. Εκείνος είναι παντρεμένος, πατέρας, τακτοποιημένος. Στα πάρτι που πάει οι άνθρωποι μιλάνε σαν διαφημίσεις. Θα κλεφτεί μαζί της και θα το σκάσουν μακριά. Θα προσπαθήσουν να ζήσουν απομονωμένοι, κοντά στη θάλασσα. Θα γράφει στο τετράδιό του αποφθέγματα, σκέψεις, ποιήματα . Βρισκόμαστε στο 1965, είναι ένα είδος μπλόγκερ σε μια εποχή που δεν υπήρχαν μπλογκ. Εκείνη θα βαρεθεί την απομόνωσή της. Θα χαθούν. Θα ξαναβρεθούν. Ο Πιερό θα βάψει το πρόσωπό του μπλε.

Αlter ego του Γκοντάρ ο Πιερό, συναντά τον Σάμιουελ Φούλερ. «Οι ταινίες είναι σαν πεδίο μάχης. Αγάπη, μίσος, δράση, βία, θάνατος. Με μια λέξη συναισθήματα» θα του πει ο Φούλερ. Ωστόσο σε όλη την ταινία η δράση, η βία κι οι φόνοι (η ταινία βασίστηκε σε αστυνομικό μυθιστόρημα) κάθε άλλο παρά σε συνεπαίρνουν και σε συγκινούν, όχι λόγω σκηνοθετικής αδυναμίας, αλλά επειδή κινηματογραφήθηκαν έτσι ώστε να μην είναι πειστικοί, κινηματογραφήθηκαν συχνά σαν καλαμπούρι. Επίσης, όσο και αν το πρωταγωνιστικό ζευγάρι του Ζαν Πολ Μπελμοντό και της Άννα Καρίνα σφύζει νιάτα και ομορφιά και εγγράφεται στη μνήμη, δεν είναι η αγάπη τους εκείνη που θα μείνει αξέχαστη απʼ την ταινία.

Η μάχη λοιπόν του Φούλερ δεν είναι η μάχη του Γκοντάρ. Η μάχη για την οποία μιλά ο Φούλερ διεξάγεται εντός του πεδίου της ταινίας, ενώ ο Γκοντάρ δεν θεωρεί το πεδίο δεδομένο. Δίνει τη μάχη με το ίδιο το πεδίο. Με το πώς φτιάχνεται μια ταινία. Με το τι άλλο μπορεί να χωρέσει μέσα της. Το πεδίο της μάχης φεύγει από την ιστορία και την μέσω αυτής ανάδειξη των συναισθημάτων, μεταφερόμενο στην ίδια την τέχνη της αφήγησης, στο ίδιο το σινεμά και την αισθητική του. Στην ταινία ο Μπελμοντό είναι ο πιο διανοούμενος τύπος και η Καρίνα η πιο αισθηματική («Ποτέ δεν μπορούμε να συζητήσουμε αληθινά, αφού δεν έχεις ιδέες αλλά συναισθήματα». «- Γιατί είσαι τόσο θλιμμένη; - Γιατί εσύ μου μιλάς με λέξεις, ενώ εγώ σε κοιτάζω με συναισθήματα»). Η αντιστοιχία μπορεί άνετα να γίνει: Στο κέντρο του σινεμά που επικαλείται ο Φούλερ είναι τα συναισθήματα, ενώ στο κέντρο του σινεμά του «Τρελού Πιερό» είναι οι ιδέες. Ιδέες ολοζώντανες, ιδέες απροσδόκητες, ιδέες έντονα επιδραστικές στις δεκαετίες που ακολούθησαν (ακόμη κι ένα στιγμιαίο πλάνο όπως της Άννα Καρίνα με το ψαλίδι μπροστά την κάμερα μοιάζει με πρώιμη ταραντινική Νύφη), ιδέες ευφορικές, ιδέες που στη μεγάλη τους πλειοψηφία μόνο γερασμένες δεν δείχνουν. Κάθε πλάνο είναι έτοιμο να σε εκπλήξει, τίποτα δεν είναι εκ των προτέρων σίγουρο.

Όλα τα επιμέρους συστατικά που πλάθουν το παιχνίδι της κινηματογραφικής ψευδαίσθησης μπαίνουν στο μικροσκόπιο και αποσυναρμολογούνται: Η μουσική; Άλλοτε παίζει κανονικά και άλλοτε σαν χαλασμένο γραμμόφωνο. Η φωτογραφία; Στη σκηνή του πάρτι βλέπουμε τον ίδιο χώρο στο ένα πλάνο επιτηδευμένα καταπράσινο, στο επόμενο επιτηδευμένα κατακόκκινο. Τα κουστούμια: Σε μια σκηνή στο αυτοκίνητο το ζευγάρι φοράει από πλάνο σε πλάνο άλλα ρούχα. Τα σκηνικά: Μέσα σε ένα σπίτι κανονικό, με δωμάτια επιπλωμένα, η μετάβαση σε ένα άλλο δωμάτιο σημαίνει και τη μετάβαση σε ένα σχεδόν γιαπί. Το μοντάζ; Μιλάει η Καρίνα. Το επόμενο πλάνο δείχνει τον Μπελμοντό που την κοιτάει προς τα εκεί που μιλά. Εξακολουθούμε να ακούμε την Καρίνα. Η οποία όμως τώρα έρχεται από διαφορετική πλευρά. Τα εφέ; Το βράδυ που ο Μπελμοντό κλέβεται με την Καρίνα με ένα αυτοκίνητο, όσο το πλάνο ανοίγει τόσο καταλαβαίνουμε ότι τα φωτάκια που αντανακλώνται στο παρμπρίζ δεν γίνεται να είναι του δρόμου, ότι τα φωτάκια που αντανακλώνται στο παρμπρίζ είναι τα φωτάκια του σινεμά. Με τις συμβάσεις των ειδών: στο ξεκάρφωτο ένα τραγούδι λες και είναι μιούζικαλ. Με τη κινηματογραφική σύμβαση γενικότερα: Οι ήρωες εμφανίζονται στο πλάνο μέσα από την άμμο που είχαν κρυφτεί και δεν τους βλέπαμε, οι ήρωες μιλάνε που και που στην κάμερα, ενώ όταν ο Μπελμοντό χάνει την Καρίνα κάνει την εξής εκπληκτική ερώτηση σε έναν περαστικό: Είδατε μια κοπέλα που έμοιαζε με ηρωίδα ταινίας σε τεχνικόλορ;

Και υπάρχει τέλος και αυτή η πανέμορφη σκηνή: ο Μπελμοντό κάνει ένα τσιγάρο διάλειμμα από την πλοκή και συναντά έναν περίεργο τύπο. «Δεν έχεις ιδέα τι σημαίνει αυτός ο σκοπός για μένα», θα του πει ο τύπος. «Αυτός ο σκοπός είναι όλη η ζωή μου». Ένας σκοπός πάνω στον οποίο χαϊδεύει χέρια γυναικών και τις ρωτά αν τον αγαπούν. «Τον ακούτε τον σκοπό;», ρωτάει τον Μπελμοντό. «Όχι». «Πείτε μου πως είμαι τρελός», τον παρακαλεί, «έτσι θα βγάζει περισσότερο νόημα». «Είστε τρελός», του λέει. Αλλά αφού ακούμε τον σκοπό μαζί του, μήπως είμαστε κι εμείς τρελοί; Μήπως εκεί που η μουσική είναι κάτι μεταξύ ψευδαίσθησης του θεατή και παραίσθησης του ήρωα, οι ταινίες μας χαϊδεύουν τα χέρια και μας ρωτάνε αν τις αγαπούμε;

(Κείμενο γραμμένο για το ελculture)

11 Comments:

At 7/21/2010 08:47:00 μ.μ., Blogger celin said...

OLD BOY,εκπληκτικη τανια κ πολυ καλη η κριτικη-περιγραφη σου,νομιζω οτι καταφερνεις να αποτυπωσεις το πνευμα της αριστα,

γουσταρω με τα χιλια Γκονταρ,κ μες στις 5-10 αγαπημενες μου ταινιες ειναι το alphaville,
ιδου αν θες να διαβασεις ενα ποιημα που εγραψα καθως το εβλεπα(τοσο πολυ μου αρεσε που καθως το εβλεπα,εμπνευστηκα!!)
http://celinathens.blogspot.com/2010/05/blog-post_234.html

 
At 7/21/2010 10:57:00 μ.μ., Blogger Σπίθας said...

Αριστουργηματικό κείμενο (!)

. με αφορμή μια ταινία- αριστούργημα.

υ.γ.
Η λέξη "κείμενο" δεν επαρκεί.

Συμπύκνωσες και ξεδίπλωσες, ταυτόχρονα, εικόνες και συναισθήματα που αιωρούνται και σχηματίζουν πολλά ζωγραφιστά κείμενα, ανάλογα με την οπτική και τη βούληση του εκάστοτε αναγνώστη.

 
At 7/22/2010 12:42:00 π.μ., Blogger Old Boy said...

Εντάξει, αριστουργηματικό δεν θα το λεγα βέβαια, αλλά πάντως σας ευχαριστώ από καρδιάς :)

 
At 7/22/2010 01:13:00 π.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

re old se douleuoun, den to katalavaineis?

 
At 7/22/2010 01:18:00 π.μ., Blogger Old Boy said...

Όχι, δεν το καταλαβαίνω.

 
At 7/22/2010 08:28:00 π.μ., Blogger Σπίθας said...

Ο Γκοντάρ, δεν είναι, βέβαια, Τρυφώ ούτε Μπουνιουελ.

Μετά το "Αρσενικό - θηλυκό" (ταινία του 67) που "έτυχε" να αποδείχθη, εκ των υστέρων, σε μια προφητική ταινία, αφού ακολούθησε ο "Μάης του 68" και έδωσε μια άλλη διάσταση στην ταινία του.

Την ταινία του ο "τρελός Πιερρό", του 65, θα την χαρακτήριζα, ως προπομπό του "Αρσενικού- θηλυκού", του 67.

Την θεωρώ, όμως, πιο πλήρη, πιο ώριμη κινηματογραφικά, από τις άλλες.

Το κείμενο έπιασε, πολλές αποχρώσεις της και τις ζωγράφισε, με μοναδικό τρόπο.


Υ.Γ.

@ Ανώνυμε:
Κριτικός και ερμηνευτής σχολίων, είσαι; ..ή αυτοχρίσθηκες, αφ'εαυτού ;

Κερδίζεις την χρυσή λεμονόκουπα.

Μην κρίνεις, σχόλια μου, όπως κι έγώ δεν κρίνω, άλλων, που δεν μ'αφορούν.

 
At 7/22/2010 11:22:00 μ.μ., Blogger Rodia said...

Α, αυτο το φιλμ ειναι της γενιας μου.. Μερσι :)

 
At 7/23/2010 01:01:00 π.μ., Blogger Old Boy said...

Σπίθα, κι εσύ κι ο Celin έχετε πολύ καλύτερη εποπτεία του έργου του Γκοντάρ. Εγώ για τον Πιερό έγραψα και -ξαναλέω- χαίρομαι που βρήκες ότι τον προσέγγισα με τρόπο ενδιαφέροντα.
Ροδιά, :)))

 
At 7/23/2010 06:46:00 μ.μ., Blogger celin said...

Καλυτερη εποπτεια δε ξερω αν εχω(αν κ δε καταλαβαινω ακριβως τι ειναι αυτο,εννοεις αν γνωριζω καλα το φιλμικο συμπαν του Γκονταρ?η αληθεια ειναι οτι εχω δει πολλες ταινιες του αλλα δε σημαινει κατι αυτο!)
Απλα το μηνυμα του Γκονταρ ειναι ενα μηνυμα που με εκφραζει κ το μηνυμα του Γκονταρ ειναι η καταρριψη καθε τι συμβατικου,κομφορμιστικου,τετριμμενου,καθε ανισοτητας
κ αν σκεφτεις οτι εχει γυρισει τη "ΚΙΝΕΖΑ",
μεσα στο μηνυμα αυτο συμπεριλαμβανεται κ η επανασταση

απεναντι στην υποκρισια της αστικης ταξης,
απεναντι σε ο,τι συμβολιζει τη καταπιεση ανθρωπου σε συνανθρωπο
απεναντι στη ψευτοφιλελευθερη ολιγαρχια.

Εχω καψουρα με τον Γκονταρ κ τον θεωρω ανωτερο σκηνοθετη απο τον Μπουνιουελ,διχως βεβαια να τον υποτιμω(κ πως θα μπορουσα αλλωστε,με ταινιες οπως "ΕΞΟΛΟΘΡΕΥΤΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ" Κ "ΒΙΡΙΔΙΑΝΝΑ")
Τρυφω δεν εχω δει,Σπιθα Κ Ολντ Μπόυ.Πολυ κακως.

 
At 7/25/2010 03:53:00 π.μ., Anonymous Ψωράλογο said...

Επιτέλους είδες μια ταινία της προκοπής ;-p

Δυστυχώς η αναφορά στα "επιμέρους συστατικά" μάλλον φανερώνει ότι όντας λιγότερο εξοικειωμένοι με αυτή την μάχη με το πεδίο που κατά κανόνα φτιάχνει μια νέα κινηματογραφική γλώσσα, έχουμε χάσει λίγο και την επαφή με αυτό που βλέπουμε και απλώς απαριθμούμε συστατικά σα να είναι κράχτες. Πολύ περισσότερο από το να φανώ υπερόπτης (συν το ότι μ'αρέσει και να σε διαβάζω γενικά), δε θα ήθελα να σε αδικήσω, αλλά φοβαμαι ότι το κείμενο γρήγορα χάνει την ουσία.

Όσο για τις αναφορές στην επιδραστικότητα, με το τρανό παράδειγμα του καραγκιόζη ταραντίνο, ας προσθέσω ότι η επίτηδες κάθε-άλλο-παρά-ρεαλιστική απεικόνιση του φωτισμού στη σκηνή όπου ο πιερό πηγαίνει τη μαριάν σπίτι στο κόκκινο αμάξι του είναι κόπυ πέιστ βαλμένη στο παλπ φίξιον, όπου ο τραβόλτα πηγαίνει την ούμα θέρμαν στο κλαμπάκι. Γιατί; Που κολλάει; Έλα ντε. Έτσι, για να πουλήσει μούρη. Επίσης, στο κλαμπάκι γίνονται κι εκεί μιούζικαλ, ρίχνοντας ένα χωρό όπως η καρίνα στο bande a part, ενώ η περούκα της θέρμαν (της οποίας το μικρό όνομα είναι καρούνα) παραπέμπει υποτίθεται στην καρίνα και στο μαλλί της στο "ζουσε τη ζωή της" (υπόθεση: μια γυναίκα γίνεται πόρνη στην απελπισμένη της προσπάθεια να ζήσει τη ζωή της, κάτι σα ντοκυμανταίρ, αν το είχε γυρίσει ο μπρεχτ). Παραλληλισμός με ουσία και όχι ρηχότητες για της εντυπώσεις, γι'άλλη μια φορά. Τα λέω και ακούγομαι γκρινιάρης για να καταλήξω στο ότι αυτό δεν είναι επιδραστικότητα, αυτό είναι το κινηματογραφικό αντίστοιχο του να βλέπεις την αλεξανδράτου να κάνει φωτογράφιση-αναφορά στη μέριλυν. Τι ευκολότατο μας είναι να πούμε όμως γιατί ο ταραντίνο ανανέωσε το σινεμά. Ο πιερό δεν υπήρξε επιδραστικός, αφού ο κινηματογράφος δεν πήγε βήμα μπροστά από τότε.

 
At 7/26/2010 04:58:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Celin, παίζεται η «Γυναίκα της Διπλανής Πόρτας», να πας να τη δεις :)
Ψωράλογο, εμένα
ο Ταραντίνο μου αρέσει πολύ, ωστόσο πράγματι μπορώ να δεχτώ την παρομοίωση που κάνεις με τη φωτογράφιση της Μέριλιν. Πράγματι επιδραστικότητα είναι κάτι διαφορετικό από τις σινεφίλ αναφορές, όσο και αν δεν βρίσκω τίποτα το μεμπτό στις τελευταίες.
Λες επίσης ότι το κείμενο αναλώμενο στην απαρίθμηση των επιμέρους συστατικών χάνει την ουσία. Πολύ πιθανόν (το εννοώ, δεν το λέω ειρωνικά). Αν θες να αναλύσεις (ή έστω να υπαινιχθείς) ποιά κατά τη γνώμη σου είναι η ουσία του Πιερό, το σχόλιό σου θα είναι κάτι παραπάνω από ευπρόσδεκτο :)

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home