Πέμπτη, Αυγούστου 09, 2007

H περί ανθρώπου αυταπάτη

Έντονες συζητήσεις έχει προξενήσει τον τελευταίο καιρό στους θεϊκούς κύκλους η δημοσίευση του βιβλίου «Τhe Man Delusion» («Η Περί Ανθρώπου Αυταπάτη»), αποδεικνύοντας έτσι για μια ακόμη φορά ότι το ζήτημα της σχέσεως Θεού - Ανθρώπου είναι ένα διαχρονικό σιγουράκι, καθώς σχεδόν τίποτα δεν είναι τόσο συναρπαστικό για το πνεύμα, όσο τα ζητήματα της πίστεως και των μυστηρίων της ύπαρξης.
Ακολουθεί προδημοσίευση λίγων αποσπασμάτων από το βιβλίο του συγγραφέα, μαχητικού υπερασπιστή της απιστίας στην ύπαρξη του Ανθρώπου (ανανθρωπίας):
«Ίσως διδαχτήκατε ότι οι φιλόσοφοι και οι ανθρωπολόγοι έχουν εκθέσει βάσιμους λόγους για τους οποίους πρέπει να πιστεύουμε στους Ανθρώπους.
Αν έχετε τέτοια γνώμη, τότε θα δοκιμάσετε μεγάλη έκπληξη μαθαίνοντας ότι τα επιχειρήματα υπέρ της ύπαρξης των Ανθρώπων είναι εντυπωσιακά ασθενή. Πολλοί θεοί, λόγου χάριν, πιστεύουν στον Άνθρωπο επειδή νομίζουν ότι κάποιος Άνθρωπος τους έχει δει με τα ίδια του τα μάτια σε ένα όραμα. 'Η επειδή άκουσαν τη φωνή κάποιου άλλου Ανθρώπου όταν προσευχόταν. Αυτό το επιχείρημα προσωπικής εμπειρίας είναι το πειστικότερο για όσους ισχυρίζονται ότι είχαν παρόμοια εμπειρία, αλλά το λιγότερο πειστικό για οποιονδήποτε άλλον - πόσο μάλλον για όποιον έχει αρκετές γνώσεις ψυχολογίας.
Λέτε ότι είχατε άμεση εμπειρία του Ανθρώπου; Ε, λοιπόν, μερικοί άλλοι λένε ότι βίωσαν την εμπειρία ενός ροζ ελέφαντα, αλλά αυτό πιθανότατα δεν σας εντυπωσιάζει».
«Καλά όλα αυτά, αλλά αν δεν υπάρχει Άνθρωπος πώς θα μπορούμε να είμαστε καλοί;
Διατυπωμένο με αυτόν τον τρόπο, το ερώτημα ηχεί ευτελές. Οταν κάποιος θεός μού το απευθύνει έτσι, νιώθω αμέσως τον πειρασμό να του απαντήσω προκλητικά: «Δηλαδή μου λες ότι προσπαθείς να είσαι καλός μόνο και μόνο για να κερδίσεις την έγκριση και την επιβράβευση του Ανθρώπου, ή για να αποφύγεις την αποδοκιμασία και την βλασφημία του; Αυτό δεν είναι ηθικότητα· σημαίνει απλώς ανάγκη ευτελούς κολακείας, ταπεινωτική συμπεριφορά, σημαίνει να κοιτάς συνεχώς τον μεγάλο προβολέα της γης προς τον ουρανό, ή τον μικροσκοπικό κοριό μέσα στο κεφάλι σου, που παρακολουθούν κάθε σου κίνηση. Για να το πω αλλιώς, αν συμφωνείτε ότι, χωρίς Ανθρώπους, θα συμπεριφερόσαστε διαφορετικά, τότε αποκαλύπτεται πως κατά βάθος είστε ανήθικη ύπαρξη. Αν, από την άλλη, δέχεστε ότι θα συνεχίζατε να είστε καλός και χωρίς ανθρώπινη επίβλεψη, τότε έχετε υπονομεύσει καίρια τον ισχυρισμό σας ότι χρειάζεται απαραιτήτως ο Άνθρωπος για να είμαστε καλοί».
«Αν αφαιρέσουμε την πίστη στον Άνθρωπο, τι θα βάλουμε στη θέση της; Τι θα προσφέρουμε στους απελπισμένους θεούς, σε όλους εκείνους για τους οποίους ο Άνθρωπος είναι ο μοναδικός τους φίλος;
Η πρώτη απάντηση που πρέπει να δώσουμε δεν αξίζει καν τον κόπο να αναφέρεται: Η ικανότητα της πίστης να παρηγορεί δεν της προσδίδει αλήθεια· έστω κι αν αποδεικνυόταν τελεσίδικα ότι η πίστη στην ύπαρξη του Ανθρώπου είναι απολύτως ουσιώδης για την ψυχολογική και συναισθηματική υγεία του θεού· έστω κι αν όλοι οι ανάνθρωποι είναι απελπισμένοι νευρωτικοί που ωθούνται στην θεαυτοκτονία από το ανελέητο κοσμικό άγχος - τίποτε από όλα αυτά δεν θα προσέφερε την παραμικρή ένδειξη ότι η πίστη στον Άνθρωπο είναι αληθινή.
Πρέπει να υπάρχει Άνθρωπος, λέει ένα σύνηθες επιχείρημα, διότι αν δεν υπήρχε, η ζωή θα ήταν κενή, άσκοπη, μάταιη, μια έρημος χωρίς νόημα και σημασία. Χρειάζεται μήπως να τονίσουμε ότι η εν λόγω λογική καταπίπτει με το πρώτο χτύπημα; Ισως η ζωή να είναι κενή. Ίσως εισακούοντας τις προσευχές να είμαστε πράγματι θύματα αυταπάτης. Το να υποθέτουμε το αντίθετο ισοδυναμεί με το να δεχόμαστε ότι αληθεύει το συμπέρασμα που θέλουμε να αποδείξουμε. Αυτός ο δήθεν συλλογισμός είναι εμφανώς κυκλικός.
Η αληθινά ενήλικη οπτική, αντιθέτως, βρίσκεται στο ότι η ζωή μας είναι τόσο μεστή νοήματος, τόσο πλήρης και θαυμαστή όσο εμείς οι ίδιοι επιλέγουμε να την κάνουμε. Και όντως μπορούμε να την κάνουμε αξιοθαύμαστη! Αν η κατάργηση του Ανθρώπου αφήνει ένα κενό, κάθε μια θεότητα θα το καλύψει με διαφορετικό τρόπο. Ο δικός μου τρόπος περιλαμβάνει μια γερή δόση επιστήμης, της τίμιας και συστηματικής προσπάθειας για την ανακάλυψη της αλήθειας σχετικά με τον πραγματικό κόσμο».

17 Comments:

At 8/09/2007 07:03:00 π.μ., Anonymous Κρυστάλλης said...

Οι θεοί έχουν περισσότερο την ανάγκη των ανθρώπων για να επιβιώσουν παρά το αντίστροφο. Θυμήθηκα ένα εφηβικό μου ανάγνωσμα "Το άρωμα του ονείρου" όπου ο δύσμοιρος Πάνας ακροβατούσε μεταξύ ύπαρξης και ανυπαρξίας διαμέσου των αιώνων.
Νομίζω ότι στους αρχαίους Έλληνες υπέβοσκε σε λανθάνουσα μορφή αυτή η αντίληψη, π.χ. στην πεποίθηση ότι οι θεοί είχαν ανάγκη την τσίκνα από τα σφάγια για να ευφραίνονται. Είναι ίσως μια υγιέστρη αντίληψη περί θρησκείας που αποτρέπει τις ακρότητες, αν δεν οδηγεί βεβαίως απευθείας στην αθεϊα.
Κατά τ' άλλα τον Dawkins δεν τον έχω διαβάσει, έχω όμως την εντύπωση ότι αυτού του είδους η μαχητική -και ίσως εμπαθής- αθεϊα, μάλλον προσφέρει επιχειρήματα στην άλλη πλευρά. Νομίζω ότι σε μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση, που θα πρόσφερε περισσότερο έδαφος για διάλογο, η θρησκεία θα είχε περισσότερα να χάσει.

 
At 8/09/2007 07:15:00 π.μ., Blogger lazopolis said...

O άνθρωπος υπάρχει και ειδού η απόδειξη: φανταζόμαστε τον άνθρωπο σαν το ατελέστερο ον που υπάρχει. Αν ο άνθρωπος υπάρχει μόνο στη φαντασία μας, τότε είναι (σαφώς) λιγότερο ατελής από ότι αν υπήρχε στην πραγματικότητα. Αλλά είπαμε οτι ο άνθρωπος είναι το ατελέστερο ον που υπάρχει. Συνεπώς ο άνθρωπος υπάρχει και στην πραγματικότητα.

Άλλη απόδειξη: κάθε αίτιο έχει και ένα αποτέλεσμα. Εμείς οι Θεοί είμαστε το πρωταρχικό αίτιο. Πρέπει συνεπώς να υπάρχει και το τελικό αποτέλεσμα. Ονομάζουμε αυτό το τελικό αποτέλεσμα "άνθρωπο".

 
At 8/09/2007 09:07:00 π.μ., Blogger οι σκιές μιλάν said...

Είχαμε μια κουβέντα στον διάδρομο τις προάλλες περί ανανθρωπίας. Τους θεούς αυτούς τους βαριέμαι - όλο για τον άνθρωπο μιλάν.

 
At 8/09/2007 10:58:00 π.μ., Blogger Rodia said...

Με κάτι τέτοια, κινδυνεύεις να βρεθείς πέρα και μακριά από το θείο: να γίνεις γκουρού.
(από τη θεία και το ανθρώπινο, δεν γνωρίζω)

 
At 8/09/2007 01:52:00 μ.μ., Anonymous taraxacom said...

Πράγματι ο Ντώκινς πιστεύει ότι πρέπει να απορρίψουμε ενεργά και μαχητικά την πίστη στο Θεό γιατί δεν είναι ένα ανώδυνο δεκανίκι αλλά πηγή πολλών δεινών (και, κατά βάθος, ένα απλό bug του συστήματός μας). Εμπαθής δεν είναι. Όμως ο απλός κόσμος θα προτιμά τον Μπους από τα "fuzzy math" (http://www.guardian.co.uk/usa/story/0,,2143920,00.html).

 
At 8/09/2007 05:47:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Δεν ξέρω αν είναι εμπαθής ή όχι ο Ντώκινς. Τα επιχειρήματά του πάντως στην προδημοσίευση που είχα διαβάσει στο Βήμα(http://tovima.dolnet.gr/print_article.php?e=B&f=15088&m=B57&aa=1) μου είχαν φανεί αστεία.
Τέλος πάντων η σχετική κουβέντα συνεχίζεται σε εφημερίδες και μπλογκ και δικαίως.

 
At 8/09/2007 06:09:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Lazopolis, μιλούσα προ ολίγου με έναν θεό και μου κατέθεσε και το δικό του οντολογικό επιχείρημα (αφού απέρριψε το δικό σου, καθώς ο άνθρωπος σαφώς δεν είναι το ατελέστερο ον που μπορεί κάποιος θεός να φανταστεί, από τη στιγμή που θα μπορούσε να φανταστεί έναν πιγκουίνο ή έναν γάβρο) :
-Υπάρχω
- Έχω στο μυαλό μου την ιδέα ενός ατελούς όντος, όπως ο άνθρωπος.
- Ως το τέλειο ον που είμαι δεν θα μπορούσα να συλλάβω την ιδέα κάτι ατελούς με τις δικες μου σκέψεις: θα αναιρούσε την τελειότητά μου η ιδέα κάτι ατελούς.
- Η ιδέα λοιπόν στο μυαλό μου πρέπει να προέρχεται επειδή κάπου έξω από μένα και την τελειότητά μου υπάρχει και η ατέλεια, υπάρχει και ένα ον ατελές.
- Όντας ατελές ον ο άνθρωπος πρέπει να υπάρχει.
- Ο άνθρωπος υπάρχει.


(Η όλη ιστορία πάντως με τα οντολογικά επιχειρήματα μού θυμίζει τα κολλημένα χαρτιά σε εργασιακούς χώρους «Cause I' m the Boss».
- Γιατί να το κάνω αυτό;
- Γιατί είμαι το αφεντικό και έτσι λέω.

- Γιατί υπάρχει Θεός;
- Θεός υπάρχει επειδή σκέφτηκα ότι μπορεί να υπάρχει).

 
At 8/09/2007 06:50:00 μ.μ., Blogger NIEMANDSROSE said...

ο θεός είναι η πιο σατανική επινόηση του ανθρώπου.

υπογραφή: ο γάτος της Νιημαντσγόζε.

 
At 8/09/2007 07:19:00 μ.μ., Blogger ellinida said...

Η ουσία κρύβεται στην παράγραφο σου

...Η αληθινά ενήλικη οπτική, αντιθέτως, βρίσκεται στο ότι η ζωή μας είναι τόσο μεστή νοήματος, τόσο πλήρης και θαυμαστή όσο εμείς οι ίδιοι επιλέγουμε να την κάνουμε. Και όντως μπορούμε να την κάνουμε αξιοθαύμαστη!...

Ενα κι'αναπόσπαστο άνθρωπος και θεός.
Δύο και αποσπασμένα άνθρωπος και θεός στις θρησκείες όπου ο άνθρωπος προσπαθεί να εξουσιάσει τον άνθρωπο.
Πάντως ένα απίθανο υποκατάστατο της ανάγκης του ανθρώπου για το δέος είναι και ο έρωτας οφείλω να ομολογήσω.

 
At 8/09/2007 07:26:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Βασικά τα (ουσιαστικά;) αυτά λόγια είναι λόγια του Ντώκινς (όπως και τα υπόλοιπα τα οποία πείραξα όσο λιγότερο μπορούσα).
Αλλά καλά να πάθω αφού τα παραθέτω :(

 
At 8/09/2007 07:31:00 μ.μ., Blogger itelli said...

Γιατί κάτι τέλειο να είναι ξεχωριστό από το ατελές; Καταλαβαίνω τον φιλοσοφικό διαχωρισμό ότι κάτι είναι, ακριβώς επειδή ΔΕΝ είναι κάτι άλλο.

Όμως, το οτι είσαι τέλειος αυτόματα σημαίνει ότι αδυνατείς να κατανοήσεις την ατέλεια, ή έστω να παρουσιαστείς ως, να γίνεις τεχνηέντως, ατελής;
Αν είσαι τέλειος τότε αυτό θα είναι ακριβώς επειδή, είτε έχεις υπερνικήσει την ατέλειά σου ως άνθρωπος (το'χεις μαέστρο, το'χεις... κάτσε κάτω απ'τη μπάρα!) είτε επειδή ήσουν εξαρχής το τέλειο ον (θεός) κ ακριβώς γι'αυτό κατέχεις την σημασία της ατέλειας.

Νο?

 
At 8/09/2007 07:44:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Δίκιο έχεις. Απλά προσπάθησα να πω κι εγώ την εξυπνάδα μου παραλλάσσοντας το οντολογικό επιχείρημα του Ντεκάρτ για την ύπαρξη του Θεού, που θα βρεις στo σχετικό λινκ της wikipedia από το τελευταίο ποστ του Lazopolis.
Από την άλλη βέβαια έχεις δίκιο ως ατελές ον, που σκέφτεσαι με το ατελές μυαλό σου.
Αν ήσουν τέλειο ον με τέλειο νου θα ήξερες ότι η τελειότητα μπορεί θεωρητικά να εμπεριέχει και την ατέλεια, στην πράξη όμως την εξορίζει από τη σκέψη της γιατί της χαλάει τη νιρβάνα και επανέρχεται στη σκέψη της μόνο έξωθεν, μόνο από την υπαρκτή ατέλεια του ανθρώπου που συνεχίζει να της πιπιλά το μυαλό με προσευχές, δεήσεις και τρισάγια :)

 
At 8/10/2007 07:22:00 μ.μ., Anonymous The Passenger said...

Υπάρχουν δεκάδες φιλοσοφικές προσεγγίσεις του θέματος και οι περισσότερες απο αυτές απορρίπτουν το απλοικό - κάποιο θα έλεγαν και πρωτόγονο - μοντέλο του θεού των μονοθειστικών θρησκειών (αλήθεια τι διαφορά έχει ο Δίας απο τον Θεό του Ιουδαισμού;).

Σε μια εποχή όπου η πρόοδος στη φυσική κάνει όλο και περισσότερους επιστήμονες να αμφισβητούν το τι είναι πραγματικότητα και αν είναι αμετάβλητη τα επιχειρήματα του Ντώκινς και των άλλων ακολούθων του δόγματος του είναι όντως αστεία.Είναι λες και ένας γιατρός του 1500 να εκφράζει με βεβαιότητα ότι δεν υπάρχουν μικρόβια γιατί δεν μπορεί κανείς να τα δει.

 
At 8/13/2007 10:47:00 π.μ., Anonymous taraxacom said...

H φυσική προοδεύει ακριβώς γιατί οι φυσικοί δεν αρκέστηκαν να πιστέψουν ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο. Και ακριβώς σε μια εποχή όπου η επιστημονική πρόοδος ανοίγει νέους ορίζοντες είναι αστείο οι άνθρωποι να πιστεύουν στον Θεό. Επιστήμονες σαν τον Ντώκινς έμαθαν στους γιατρούς να πλένουν τα χέρια πριν πάνε από το νεκροτομείο στο χειρουργείο και όχι οι παπάδες.

 
At 8/14/2007 08:38:00 π.μ., Blogger Christophorus said...

Καλημέρα!

Ωραίο και ευφυές το παιχνίδισμα που έκανες με τον κ. Ντώκινς...

Αυτό που με νευριάζει με όλους αυτούς τους μοντέρνους, τάχα μου δήθεμν, μαχητικούς αθεϊστές, είναι η εντελώς απροκάλυπτη εμπάθειά τους. Εμπάθεια, που πριονίζει το κλαδί του ορθολογισμού πάνω στο οποίο κάθονται. Όση κατανόηση κι αν έχω για τις ταλαιπωρίες που αναμφίβολα έχουν υποστεί από τους ανθρώπους της θρησκείας, κι όσο κι αν χαίρομαι όταν βρίσκεται κάποιος που φωνάζει "ο βασιλιάς είναι γυμνός" και ξεσκεπάζει τα εγκληματα διαφόρων ευσεβών, δεν μπορώ να μην δω ότι τα βασικά τους επιχειρήματα είναι, εντέλει, αστεία.
Χώρια που, όπως η κριτική του Κομμουνισμού από έναν εκπρόσωπο των Ρεπουμπλικάνων, λ.χ., έχει μηδαμινή αξία, σε σύγκριση με την κριτική του Κομμουνισμού που κάνει ένας αριστερός,έτσι και ο συμπαθής κ. Ντώκινς ωχριά μπροστά στην σκληρή κριτική που ασκεί ο Γιανναράς στο "Ενάντια στη θρησκεία", το οποίο συνιστώ ανεπιφύλακτα, αν και φαντάζομαι το γνωρίζεις ήδη.

Καλημέρα και πάλι, Old Boy.

 
At 8/14/2007 10:12:00 π.μ., Anonymous taraxacom said...

Τελικά έχει διαβάσει κανείς αυτά τα "αστεία" επιχειρήματα του Ντώκινς ή ακολουθήσατε όλοι - στην καλύτερη περίπτωση - το παράδειγμα του Μουζέλη και μείνατε στην προδημοσίευση του Βήματος; "Εμπαθής", "συμπαθής", "δήθεν μαχητικός" ο Ντώκινς; Τι ασχετοσύνη.

 
At 8/23/2007 10:57:00 μ.μ., Blogger Big Fat Opinion said...

Τελικά έχει διαβάσει κανείς αυτά τα "αστεία" επιχειρήματα του Ντώκινς ή ακολουθήσατε όλοι - στην καλύτερη περίπτωση - το παράδειγμα του Μουζέλη και μείνατε στην προδημοσίευση του Βήματος;

Γιατί έχει και χειρότερα; Πρόκειται προφανώς για άνθρωπο ο οποίος δεν ξέρει να γράφει και προφανέστερα δεν ξέρει να χωρίσει δυο γαϊδάρων άχυρα όσον αφορά τον συγκροτημένο κριτικό λόγο.

Δεν αμφιβάλλω ότι στο να διαβάζει τώρα το DNA της δροσοφύλλας είναι καλός.

Αρκετά, όμως, με τον κάθε επιστήμονα που ελέω επιστημονικών δαφνών αποφασίζει ότι είναι και μέγας συγγραφέας και θα φωτίσει τους κάφροι (sic).

"Εμπαθής", "συμπαθής", "δήθεν μαχητικός" ο Ντώκινς; Τι ασχετοσύνη.

Αυτό λέμε και εμείς. Για όποιον ενδιαφέρεται σοβαρά για αυτά τα θέματα ο Ντώκινς επιδεικνύει μεγάλη ασχετοσύνη....

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home