Τρίτη, Απριλίου 13, 2010

Felicità


Πλάνο πανοραμικό σε τραπεζαρία ξενοδοχείου. Καροτσάκια με φαγητά που σπρώχνονται από σερβιτόρους για να τοποθετηθούν πάνω στα τραπέζια. Λίγο μετά η τραπεζαρία αρχίζει να γεμίζει. Καροτσάκια με ανθρώπους που σπρώχνονται από τους συνοδούς τους για να τοποθετηθούν μπροστά στα τραπέζια. Από το ξεκίνημά του, το «Προσκύνημα στη Λούρδη» ορίζει τον τόνο στον οποίο θα κινηθεί. Η Αυστριακή σκηνοθέτις Τζέσικα Χάουσνερ δεν μας δείχνει τη σκηνή για να γελάσουμε, δεν μας τη δείχνει για να κλάψουμε, μας τη δείχνει γιατί αυτή είναι η πραγματικότητα. Όταν αργότερα στην ουρά ενός προσκυνήματος δυο καροτσάκια παραλίγο να τρακάρουν, δεν μας δείχνει τη σκηνή για να γελάσουμε, δεν μας τη δείχνει για να κλάψουμε, μας τη δείχνει γιατί αυτή είναι η πραγματικότητα. Αργότερα σε μια οθόνη προβάλλεται ομιλία ενός προσκυνητή που εξηγεί πως θεραπεύτηκε μετά από θαύμα. Μετά τα φώτα ανάβουν και βλέπουμε την γεμάτη θεατές αίθουσα. Ανάκατα ανάμεσά τους θεατές που σηκώνονται και θεατές που δεν μπορούν να σηκωθούν. Η Χάουσνερ παρατηρεί και προσεγγίζει το θέμα της μακριά από τον καθιερωμένο τρόπο. Μια κοπέλα σε αναπηρικό καροτσάκι που πάει στη Λούρδη για να προσκυνήσει, όχι γιατί είναι θρήσκα, αλλά επειδή είναι ευκαιρία να βγει από το σπίτι της, με την απόκρυφα πάντως ενδόμυχη ελπίδα να θεραπευθεί, αφού η Λούρδη είναι σαν την Παναγία της Τήνου. Ένα θαύμα που θα γίνει ή ίσως όχι. Όλα αυτά θα έλεγε κανείς ότι δεν γίνεται να μην κινηματογραφηθούν στη λυρική και συναισθηματική διαπασών. Κι όμως. Το συναίσθημα μπορεί να συσκοτίζει τα πράγματα, να μας βάζει λυρικές παρωπίδες. Αντί να εστιάζει στα συναισθήματα η ταινία προτιμά να δείχνει αντικειμενικές καταστάσεις. Στην συχνά όμως μισανθρωπική ματιά συμπατριωτών της, όπως ο Χάνεκε και η Γιέλινεκ, η ψυχρότητα της Χάουσνερ είναι άλλης τάξης. Αν το βλέμμα της είναι αποστασιοποιημένο, είναι για να μην αφήσει το συναίσθημα να συσκοτίσει, για να προσπαθήσει να δει τα πράγματα από διαυγέστερη οπτική γωνία.
Και για αυτό όταν στο τέλος ακούγεται το Felicità, ο λυρισμός μπορεί μεν να εξακολουθεί να υποσκάπτεται (το τραγουδά περφόρμερ ξενοδοχείου ντουέτο με αυτοσχέδια ψιλοφάλτσα βοηθό), αλλά πάντως η ένταση για πρώτη και μοναδική φορά στην ταινία ανεβαίνει (και μάλιστα πολύ), η απόσταση μικραίνει (και μάλιστα αρκετά) και η ηρωίδα χαμογελάει. Ο καθένας μπορεί να ερμηνεύσει το χαμόγελό της όπως ταιριάζει περισσότερο στην ιδιοσυγκρασία του, ωστόσο όπως και αν το ερμηνεύσει (αισιόδοξα ή απαισιόδοξα, κυριολεκτικά ή ειρωνικά, θαυματουργά ή μη, σε σύμπλευση ή αντιστικτικά με αυτόν το καταχαρούμενο ποπ ύμνο της ευτυχίας) η σκηνοθέτις δεν είναι ούτε αδιάφορη ούτε εχθρική απέναντι στην ηρωίδα της και στην μοίρα της. Όποια κι αν είναι αυτή. Σε αντίθεση δηλαδή με τους δυο συμπατριώτες της, η Χάουσνερ φαίνεται να αποδέχεται και να συναινεί στον κόσμο, όπως αυτός είναι, με όλη την εγγενή αυθαιρεσία, αδικία και σκληρότητά του.
Κοιτάζω στην αίθουσα. Όταν τα φώτα ανοίγουν όλοι οι θεατές θα σηκωθούν. Μπορούν να σηκωθούν. Προσπαθώ να θυμηθώ πότε ήταν η τελευταία φορά που είδα σε κινηματογράφο θεατή σε αναπηρικό καροτσάκι. Ανεξάρτητα από ευφημισμούς, ονομασίες και πολιτικές ορθότητες το πρόβλημα του αποκλεισμού παραμένει, απλά συμβαίνει συνήθως εκτός του οπτικού πεδίου ημών των τυχερών. Θυμάμαι πάντα μια ατάκα από τα «Ξυπνήματα», όπου ο Ντε Νίρο εξηγεί ότι του έχουν λείψει απλούστατες χαρές και επιλογές, όπως το να περπατά στο δρόμο και να αποφασίζει αν θα πάει δεξιά ή αριστερά. Μια ελευθερία τόσο αυτονόητη, που η μη έλλειψή της μας κάνει να τη θεωρούμε και ολότελα ασήμαντη. Στην ταινία η ηρωίδα εξομολογείται στον παπά. Του λέει ότι ζηλεύει τους κανονικούς ανθρώπους. «Μα τι σημαίνει κανονικός άνθρωπος;», την ρωτάει. «Κάθε άνθρωπος είναι ιδιαίτερος. Νομίζεις ότι οι αρτιμελείς είναι ντε και καλά πιο ευτυχισμένοι από σένα;». Όσο σωστή όμως κι αν είναι αυτή η προσέγγιση, έχω την εντύπωση πως λέει μέρος μόνο της αλήθειας. Γιατί πράγματι, ό,τι και αν λένε οι ταινίες, κανείς δεν είναι ευτυχισμένος επειδή έχει την ευχέρεια να αποφασίσει να πάρει το άλφα αντί του βήτα στενού. Γιατί πράγματι, μπορεί ένας ανάπηρος να είναι πολύ πιο ευτυχισμένος από έναν αρτιμελή. Ωστόσο το ερώτημα παραμένει: ακόμη και ο πιο πλήρης εσωτερικά, ο πιο γεμάτος συναισθηματικά και πνευματικά ανάπηρος, δεν θα αντάλλασσε τη δική του ευτυχία με τη δυστυχία ενός αρτιμελή, προκειμένου να μπορεί και πάλι να περπατήσει;
(Kείμενο γραμμένο για το ελculture)

2 Comments:

At 4/14/2010 02:39:00 π.μ., Blogger morfeas said...

"Ωστόσο το ερώτημα παραμένει: ακόμη και ο πιο πλήρης εσωτερικά, ο πιο γεμάτος συναισθηματικά και πνευματικά ανάπηρος, δεν θα αντάλλασσε τη δική του ευτυχία με τη δυστυχία ενός αρτιμελή, προκειμένου να μπορεί και πάλι να περπατήσει;"

μεγαλη κουβεντα ανοιγει αυτη η προταση.

δεν θελουμε η ζωη μας να ειναι δυσκολη. και προσπαθουμε συνεχως να την βελτιωνουμε. ως εκ τουτου οποιοσδηποτε θα ειχε την ευκαιρια να ανταλλαξει μια ζωη, με μια ευκολοτερη και πιο ανετη ζωη, θα το εκανε, πιθανοτατα.

το θεμα ειναι πως ο κοσμος μας ειναι φτιαγμενος για να εξυπηρετει εναν αυθαιρετο μεσο ορο. και παρ'οτι θα επρεπε, δεν νοιαζομαστε αρκετα για αυτους που δεν ανηκουν σε αυτον τον μεσο ορο.

δεν ξερω αν το γεγονος οτι ο κοσμος μας ειναι ετσι πλαθει με τη σειρα του την ηθικη μας και την αισθητικη μας ωστε να απορριπτουμε ο,τιδηποτε ξεφευγει απο αυτον τον μεσο ορο, ή συμβαινει το αντιστροφο. μαλλον η απαντηση ειναι καπου αναμεσα.

και μεσα σε ολα αυτα, αισθανομαι ντροπη, που παρολο που περπαταω με πατεριτσες αυτες τις μερες εξαιτιας μιας εγχειρησης στο γονατο, δεν εκανα τιποτα οταν καποιος παρκαρε μπροστα μου κλεινοντας μια διαβαση αναπηρων σε ενα πεζοδρομιο. η ντροπη ομως δεν αλλαζει τα πραγματα.

ευχομαι μονο την επομενη φορα να μην ντραπω. γιατι το δωρο που εχω να περπαταω, στα ματια αυτων που δεν μπορουν, ισως και να ειναι υβρις.

 
At 4/14/2010 04:06:00 μ.μ., Blogger jomarch said...

συζητανε δυο κοπέλες, η μία ψηλή και γεματούλα και η αλλη κοντη αλλα με τέλειο σώμα, στην παραλία. Λεει η ψηλή "πως θα θελα να χα το σώμα σου" και η κοντή απαντάει "κι εγω θα θελα να χα το δικό σου, γιατί εγώ δεν μπορω να ψηλώσω ενώ εσύ μπορείς να αδυνατίσεις". Ο ευτυχής ανάπηρος θα ήταν το ίδιο η περισσότερο ευτυχής αρτιμελής. Αν μπορεις στην αναπηρία να φτιάξεις σχέσεις και καταστάσεις ισορροπημένες (γιατι κατι τέτοιο ειναι η ευτυχία) μπορεις να πεις στον δυστυχή αρτιμελή "δωσε μου τα πόδια σου και τη δυστυχία σου κι εγω γίνω πάλι ευτυχισμένος"

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home