Κυριακή, Νοεμβρίου 22, 2009

Kι αν είμαι ποπ, μην με φοβάσαι

Ο πρόσφατα μακαρίτης stand up κωμικός Τζωρτζ Κάρλιν είχε φτιάξει μια λίστα με «τους ανθρώπους που πρέπει να πεθάνουν». Πρώτοι - πρώτοι φιγουράριζαν εκείνοι που διαβάζουν βιβλία αυτοβοήθειας. «Γιατί να χρειάζονται τόσοι άνθρωποι βοήθεια;» αναρωτιόταν στις παραστάσεις του. «Η ζωή δεν είναι τόσο πολύπλοκη. Ξυπνάς, πας στη δουλειά, τρως δυο φορές, χέζεις μία, αυτό είναι. Πού είναι το φοβερό μυστήριο; Άσε που αν ψάχνεις να αυτοβοηθηθείς, κακώς ψάχνεις βιβλίο που έχει γράψει άλλος. Αυτό λέγεται βοήθεια, όχι αυτοβοήθεια». Τα λόγια του Τζωρτζ Κάρλιν τα πάει μερικά βήματα πιο πέρα ο Τάιλερ Ντέρντεν στο «Fight Club» (αμερικάνικη ταινία που δανείστηκε τον τίτλο της από ελληνική ραδιοφωνική εκπομπή): «Η αυτοβελτίωση είναι αυνανισμός. Η αυτοκαταστροφή είναι η απάντηση».
Στο πνεύμα του Κάρλιν κι ένας συμπατριώτης μας, την λέει πριν λίγα βράδια στην Μεγάλη Βρετανία στον Αλαίν Ντε Μποττόν. Η Μεγάλη Βρετανία είναι ξενοδοχείο και ο Ντε Μποττόν σαραντάρης φιλόσοφος - συγγραφέας, που παρουσιάζει σε μια αίθουσά της το ολοκαίνουριο βιβλίο του «Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας». Η παρουσίαση έχει τελειώσει και είναι η ώρα των ερωτήσεων από το κοινό: «Κύριε Ντε Μποττόν, στα ελληνικά βιβλιοπωλεία δεν θα βρείτε ράφια αφιερωμένα στα βιβλία αυτοβοήθειας. Και ξέρετε γιατί; Επειδή είμαστε χώρα που λούζει ο ήλιος και όλα αυτά χρειάζονται μόνιμα συννεφιασμένους ουρανούς για να ευδοκιμήσουν ψυχικά». Ο Ντε Μποττόν θυμώνει και του απαντά πως ο Σωκράτης θα προσβαλλόταν από αυτό το σχόλιο. Ότι τα εγχειρίδια αυτοβελτίωσης αμερικάνικου τύπου είναι πράγματι σκουπίδια, αλλά αυτό που έκανε ο Σωκράτης κι αυτό που κάνει ο ίδιος μέσα από τα περισσότερα βιβλία του αποτελούν αυτοβελτίωση με την βαθύτερη δυνατή έννοια του όρου. Προσβαλλόταν δεν προσβαλλόταν ο Σωκράτης, άλλα δείχνει και η σύγχρονη πραγματικότητα, αφού πρόσφατα το «Έψιλον» είχε ένα ρεπορτάζ για τις σχολές αυτοβοήθειας, αυτογνωσίας, αυτοβελτίωσης που ξεφυτρώνουν διαρκώς.
Όπως ο Ντε Μποττόν σνομπάρει το χαζοχαρούμενο self-help, κριτικοί και ειδήμονες υψώνουν το φρύδι σνομπάροντας τον ίδιο, καθώς η επιτυχία του είναι μεν αναμφισβήτητη, αλλά το στάτους του κυμαίνεται ανάμεσα σε εκείνους που τον θεωρούν κάλπικο και φιγουρατζή και σε εκείνους που υποκλίνονται στην εκθαμβωτική γραφή και πολυμάθεια του. Διόλου παράξενη αυτή η ριζική διάσταση απόψεων, αφού η μεγάλη επιτυχία στην εποχή της είναι πάντα ύποπτη. Μετά, όταν η εποχή περάσει, και μαζί της το ξάφνιασμα κι ο φθόνος των συγχρόνων, οι επόμενες αποφαίνονται για την αληθινή αξία κάποιου.
Ακόμη πιο ύποπτη όμως είναι η αυταρέσκεια της ακαδημαϊκής μούχλας κι η αποστροφή για την εκλαϊκευση. Ο Ντε Μποττόν γράφει ειρωνικά: «Υποθέτουμε όλοι ότι ένα βιβλίο είναι ιδιαίτερα έξυπνο από τη στιγμή που παύουμε να το καταλαβαίνουμε. Οι βαθιές ιδέες δεν μπορούν να εξηγηθούν στη γλώσσα των παιδιών». Το αντίθετο αποδεικνύει λοιπόν ο ίδιος, γεμίζοντας τις σελίδες του με γλώσσα απολαυστικά σαφή, συνδυασμένη με τις πιο απρόσμενες εικόνες. Γιατί άραγε οι βαθιές ιδέες να μην είναι δημοφιλείς; Προορίζονται από την φύση τους για λίγους εκλεκτούς; Μπορούν να γίνουν κατανοητές μόνο με πολύ κόπο και κάθε απλοποίηση τις εκχυδαϊζει; Και δεν είναι πιο χυδαίο να αδιαφορούμε εντελώς για αυτές; Επίσης, κάθε βιβλίο που παρουσιάζει ιδέες με τρόπο ελκυστικό, δεν μπορεί παρά να λειτουργεί και ως ερέθισμα - μονοπάτι για απευθείας ανάγνωση του άλφα ή του βήτα φιλοσόφου (έστω και για μικρό τμήμα των αναγνωστών).
Τα ονόματα του Σοπενάουερ και του Επίκουρου πέφτουν στο τραπέζι και θυμάμαι μερικούς μήνες πριν τον Ίρβιν Γιάλομ στο Μέγαρο Μουσικής. Συνειδητοποιώ πόσο μοιάζουν. Λιγότερο στο τι είναι στην πραγματικότητα ο καθένας (ο γραπτός κι ο προφορικός λόγος του Ντε Μποττόν σπινθηροβολούν, ενώ του Γιάλομ είναι πολύ πιο βαρείς) και πολύ περισσότερο στον τρόπο πρόσληψής τους στην Ελλάδα, αφού εκπροσωπούν την καθώς πρέπει εκδοχή της αυτοβοήθειας.
Το καλοκαίρι διάβασα το βιβλίο του Ντε Μποττόν «Πώς ο Προυστ μπορεί να αλλάξει τη ζωή σου». Η ζωή μου δεν άλλαξε. Έγινε όμως συναρπαστική όσο το διαβάζα. Και για αυτό πήγα να τον άκουσω να μιλάει. Βέβαια, όταν τελειώνει κάτι που προσδοκούσες καιρό, αναρωτιέσαι: Ωραία, και τι έγινε τελικά; Κανένας καταποντισμός; Όλα μια ιδέα είναι. Απλώς μερικές είναι πολύ πιο συναρπαστικές από τις άλλες.
(Κείμενο γραμμένο για το «SMS» της «SportDay»)

20 Comments:

At 11/22/2009 04:36:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Ντε Μποττόν και παπαριές. Καταρχάς αν είναι κανείς αληθινός φιλόσοφος, δεν θυμώνει.
Θύμωσε ποτέ ο Σώκρατες;
Ο φιλόσοφος φίλε, μπορεί να βγάλει τα πάθη από μέσα σου και να τα καθάρει, να σε βοηθήσει έτσι να τα χαλιναγωγήσεις. Δεν σου προσθέτει κι άλλα.
Επίσης, φιλόσοφος που δεν παραδέχεται την ποιότητα μιας κατάστασης, είναι γιαλαντζί.

Προτεινόμενη απάντηση στον Μποττόν και στον κάθε Μποττόν, που θίγεται από την αλήθεια του ηλιακού φωτός που λούζει πιότερο τον ελλαδικό χώρο:

"ελάτε κύριε, να μας φωτίσετε και μας, ελάτε, γιατί προφανώς σας έχουμε ανάγκη..."
- κι εδώ θα φαινόταν η ταπείνωση του Σωκρατικού φιλοσόφου.

 
At 11/22/2009 04:44:00 μ.μ., Anonymous anonymous coward said...

Alain de Botton examines our ideas of success and failure -- and questions the assumptions underlying these two judgments. Is success always earned? Is failure? He makes an eloquent, witty case to move beyond snobbery to find true pleasure in our work. [ted.com]

 
At 11/22/2009 06:57:00 μ.μ., Blogger Martina said...

Κανένα βιβλίο αγαπητέ, δεν πρόκειται να σας καταποντίσει εκτός και αν το διαβάζετε την στιγμή εκείνη όπου η δική σας αντίληψη με την αντίληψη του βιβλίου συμπίπτει..
Πιστεύω να έγινα κατανοητή

 
At 11/22/2009 07:13:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

και - επιτρέψτε μου- μερικοί καταποντισμοί θεαματικότεροι από κάποιους άλλους

Κ.Κ.Μ.

 
At 11/22/2009 11:57:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Σωστή η Μαρτίνα. Πάντως τον Προυστ δεν τον παλεύω ακόμη. Κάποιος που να τον διάβασε στο πρωτότυπο, και όχι στη μποτονική του εκδοχή; Κι αυτή η εμπορική πρακτική να χρησιμοποιεί ο καθένας γνωστά ονόματα στα βιβλία μου θυμίζει λίγο την τακτική περάστε κόσμε στις ψαροταβέρνες της Πειραϊκής, όπου αφισοκολούν τις φωτογραφίες με τους διάσημους που έχουν φάει εκεί. Λες κι αυτό κάνει το φαγητό καλύτερο. Ή το βιβλίο πιο αναγκαίο. Όπως ο Έλληνας σύγχρονος συγγραφέας, που δεν έχει αφήσει λογοτέχνη και φιλόσοφο που να μην έχει επικαλεστεί στο τελευταίο μυθιστόρημά του. Την έχουν δει όλοι Ezra Pound. Αυτό λέγεται ετερόφωτη προσπάθεια αναρρίχησης. Αλλά δυστυχώς γι αυτούς, στα ανεμοδαρμένα ύψη της φήμης, έχει άπλετο φως, όπου όλες οι κάλπικες προσπάθειες συγγραφής λογοτεχνίας, φιλοσοφίας κλπ ξεγυμνώνονται. Και στην τελική αυτή η πρακτική να φέρνεις τυπάκια να κάνουν διαλέξεις για να προωθήσουν τα βιβλία τους, βρωμάει ψαραγορά από μακριά. Να μου φέρεις καθηγητές του College de France ή της Ecole Normale να μιλήσουμε για τον ορισμό της ευτυχίας, ναι. Αλλά όχι promotion της φιλοσοφίας από τους εκδοτικούς οίκους. Έλεος.

 
At 11/23/2009 11:05:00 π.μ., Anonymous Σωτήρης said...

Eίναι και τρεις παρά, έχω πιει και κάπως, κι αυτή την ώρα δεν μπορώ παρά να στεναχωρηθώ -να στεναχωρηθώ βαθιά- για εκείνη τη μελλοντική στιγμή που θα μας παρουσιάσουν σε ένα τραπέζι τον ανθρώπινο εγκέφαλο εντελώς μα εντελώς γυμνό, εντελώς μα εντελώς απομυθοποιημένο, και θα πουν νά, αυτό γίνεται όταν πίνουμε, νά, αυτό είναι που κάποτε λέγαμε ψυχή, νά, αυτό είναι που κάποτε λέγαμε αντικειμενική πραγματικότητα, νά, αυτό είναι που κάποτε λέγαμε χρόνο, νά, αυτό είναι που κάποτε λέγαμε Θεό.
Ο εγκέφαλος είναι μια μηχανή, είσαι μια μηχανή, νά πώς λειτουργείς.
Παραμυθιαστείτε όσο ακόμη προλαβαίνετε, έρχεται η επιστήμη.

 
At 11/23/2009 11:16:00 π.μ., Blogger hollow sky said...

Τον Μποτόν δεν τον ξέρω αλλά ανάμεσα στα εγχειρίδια αυτοβελτίωσης και τον Σωκράτη υπάρχει τέτοια διαφορά, που εγώ θα θύμωνα αν κάποιος μού έλεγε ότι πάνω-κάτω στα ίδια κινούνται!

Και δεν εννοώ καμμιά ... σοφιστικέ διαφορά "λεξιλογίου". Η διαφορά είναι η εξής, πιστεύω, και είναι καίρια:

Τα εγχειρίδια αυτοβελτίωσης στοχεύουν στη "λειτουργική" προσαρμογή του ατόμου στις κρατούσες κοινωνικές συνθήκες, είναι δηλαδή κατά βάση εγχειρίδια (περισσότερο η λιγότερο βαθυστόχαστου) κοινωνικού κομφορμισμού ...

... ενώ οι σωκρατικοί διάλογοι (και γενικότερα η φιλοσοφία) στόχευαν στην ανακάλυψη μιας οντολογικής αλήθειας, που δεν ήταν διόλου απαραίτητο να βοηθούσε στην "λειτουργική" προσαρμογή στην κρατούσα κοινωνικότητα.

Έτσι, μπορεί κάποιος που σωκρατικά αλήθευε, κοινωνικά π.χ. να αλήτευε ... πράγμα εντελώς απίθανο, αποφευκταίο και καταδικαστέο για τους συγγραφείς των εγχειρίδιων αυτοβελτίωσης.

Καταλυτική διαφορά, έτσι δεν είναι;

Να προσθέσω τώρα και μια ακόμα διαφορά, τούτη τη φορά από την πλευρά του "αναγνώστη" και σχετική με το "πόσο με αλλάζει" αυτό που λέει ή γράφει κάποιος.

Τον Σωκράτη (μεταξύ άλλων φιλόσοφων) δεν πήγαιναν απλά να τον ακούσουν μεταξύ τυρού και αχλαδίου ή στα πλαίσια μιας "γενικής κουλτούρας" και κάποιας "φιλομαθούς διάθεσης" ή διανοητικής περιέργειας. Πήγαιναν κυρίως να μαθητεύσουν κοντά του. Κοντολογίς την έπαιρναν την όλη υπόθεση φιλοσοφία ΣΤΑ ΠΟΛΥ ΣΟΒΑΡΑ. Κι όταν παίρνεις κάτι στα σοβαρά, ε, κάπως σε επηρεάζει περισσότερο και κομμάτι παραπάνω αλλάζει τη ζωή σου (προς το καλύτερο ή το χειρότερο).

Τώρα, τι σχέση έχει το παραπάνω με τον σημερινό αναγνώστη ή/και ακροατή διαλέξεων; Πολύ λίγη, για να μην πω καμμιά! Έτσι δεν είναι;

 
At 11/23/2009 03:38:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

"Παραμυθιαστείτε όσο ακόμη προλαβαίνετε, έρχεται η επιστήμη."

Σωτήρη έγραψες!!! :)

 
At 11/23/2009 04:59:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Για τον ανώνυμο των 11:57:00 μ.μ. (χθες υποθέτω).

Προς ενημέρωση σας αγαπητέ φίλε, οι ψαροταβέρνες της Πειραϊκής δεν φιλοξενούν φωτογραφίες με τους διάσημους που έφαγαν εκεί.
Αυτά τα περί φωτό συμβαίνουν στον Μπαϊρακτάρη...με τα γνωστά αποτελέσματα.

Βασικά, νομίζω πως αυτά που παραλείψαμε να πούμε στον φιλοξενούμενο μας είναι πως εδώ τον ρόλο της ψυχοθεραπείας παίζουν οι παρέες, καλή ώρα.
Μαζεύονται τα φιλαράκια μαζί και λένε ότι μαλακία τους κατέβει χωρίς κίνδυνο, κατεβάζουν και ένα καφάσι μπύρες, πειράζουν και καμιά γκόμενα και την άλλη μέρα είμαστε όλοι μια χαρα. Και εμείς και η Amstel και οι γκόμενες που είναι happy γιατί τις πειράζουν ακόμη...,τώρα στα ...άντα.
Οπότε γιατί να τρέχεις στο ψυχοθεραπευτή ; Τρέξε στην παρέα.

 
At 11/23/2009 05:38:00 μ.μ., Blogger jomarch said...

εχει πέσει λίγο το επίπεδο των σχολίων ή είναι η ιδέα μου; εκτός από το ευστοχο σχόλιο του/της hollow sky... δεν εχω λόγια! ειδικά αυτό το προηγούμενο με τις παρέες ανδρών που συζητανε και ψυχοθεραπεύονται ενώ παράλληλα κάνουν ευτυχισμένες και τις κυρίες που ειναι στα αντα με τα πειράγματά τους... ανατριχιαστικό!!!

 
At 11/23/2009 06:11:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Τη γνώμη μου για τον Ντε Μποττόν, λίγο πολύ την έγραψα στο ποστ: βρίσκω τον λόγο του ιδιαίτερα ερεθιστικό. Από εκεί και πέρα πράγματι τον βρίσκω ερεθιστικό εγώ που δεν διαβάζω φιλοσοφία, αλλά επαναλαμβάνω ότι το πιθανότερο είναι να σε στρέψει ο Ντε Μποττόν και προς άλλους φιλοσόφους, παρά το να σου φάει εκείνος το χρόνο που τους αναλογούσε στη ζωή σου. Άρα ακόμη και την χειρότερη εκδοχή για την ποιότητά του ως διανοούμενου να δεχθούμε (που εγώ πάντως δεν την δέχομαι) και πάλι κακό δεν κάνει.
Τα επιχειρήματα τώρα του Hollow Sky είναι εκτός από συγκροτημένα και πειστικά. Αλλά προς υπεράσπιση του Ντε Μποττόν κι αυτός προς μια φιλοσοφία της καθημερινότητας προσανατολίζει το έργο του και για αυτό έχει φτιάξει το «Σχολείο της Ζωής»: http://www.alaindebotton.com/pages/about/index.asp?PageID=199
Τώρα βέβαια μπορεί κανείς να πει ότι όλα αυτά είναι κάτι ανάμεσα σε εμπορική εκμετάλλευση με κάθε δυνατό τρόπο των ιδεών του (βιβλία, σχολές, ντοκιμαντέρ κλπ), όπως μπορεί να πει ότι αυτά έρχονται ακόμη πιο κοντά στα σεμινάρια αυτοβοήθειας β΄ εθνικής.
Αλλά τελικά όσο και αν λειτουργούν ως άλλοθι όλα αυτά, όσο και αν υπάρχει η ουσιώδης διαφορά που δείχνει ο Hollow Sky και πάλι είναι το αίτημα της πνευματικότητας που προσπαθούν να εξυπηρετήσουν και να καλύψουν, το αίτημα της «οντολογικής αλήθειας» μέσα σε ένα κόσμο που έχοντας διώξει το Θεό προσπαθεί να βρει ένα νόημα κάπου εκτός της οικονομικής και κοινωνικής επιτυχίας.

 
At 11/23/2009 06:13:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Jomarch, το επίπεδο καταβαραθρώνεται με το σχόλιο του Σωτήρη, κι αυτό μόνο και μόνο επειδή τσιτάρει κομμάτι από παλιότερο ποστ μου ;)

 
At 11/23/2009 06:31:00 μ.μ., Anonymous Σωτήρης said...

<< κατάφερα και τα έβαλα
τα εισαγωγικά ο ατεχνολόγητος>>

 
At 11/23/2009 10:33:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Ανώνυμε των 4:59, δεν θα κάνω διαφήμισε σε συγκεκριμένο μαγαζί αλλά πίστεψέ με υπάρχουν φωτογραφίες. Παλαιότερα δε (επειδή έχουμε πατήσει και κάποια άντα και τυγχάνουμε και ντόπιοι) ήταν περισσότερες οι ταβέρνες στην περιοχή με φωτογραφίες, που έμοιαζαν με Μπαϊρακτάρη.
Συμφωνώ κατά το ήμισυ με το σχόλιο για τις παρέες, όπως και με τον hollow sky.

 
At 11/24/2009 05:29:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Ο 4.59 απαντά :

Προς τι το μίσος και ο αλλησπαραγμός ;

Αγαπητέ μου δεν σχολίασα το σχόλιο σου με την ιδέα πως κάνεις διαφήμιση...Προς Θεού. Απλά όταν το διάβασα μου ήρθε στο νου ο Μπαϊρακτάρης. Μια χαρά είναι και η Πειραική και οι ψαροταβέρνες της (και εγώ της γειτονιάς είμαι).
Για το πόσο πολύ πέφτει το επίπεδο της συζήτησης με το σχόλιο μου για τις αντροπαρέες...δε καταλαβαίνω γιατί ενοχλήθηκες ; Για τα ...άντα ; Για την ψυχοθεραπεία της παρέας ; Για τις γκόμενες ; Για όλα μαζί ;

 
At 11/24/2009 08:41:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Ο Ανώνυμος 4:36 προς τον ανώνυμο των 4:59!

Μη μασάς ρε! Αυτός είσαι! Και λίγα είπες. Ψυχοθεραπείες και μαλακίες. Οι παρέες μας λείψαν, γι' αυτό γέμισε ο κόσμος τρελοπελατεία! Άιντε ξυπνήστε λέμε!

 
At 11/25/2009 03:02:00 μ.μ., Blogger apologia pro sua vita said...

Διάβασα ένα βιβλίο του Ντε Μποτόν πριν από πέντε χρόνια στο πρωτότυπο. Συμπαθές. Αλλά δεν μου άνοιξε την όρεξη να διαβάσω κι άλλο. Το ίδιο μου συνέβη και με τον Γιάλομ.
Αν και διαφέρουν ακόμα και θεματικά, πέρα από την ιδιαίτερη προσέγγιση του καθένα, μου μεταφέρουν και οι δύο μία κοινή αίσθηση.Θα προσπαθήσω να την περιγράψω.
1.Νιώθεις σαν να έχεις κάποιο πρόβλημα. Ακόμα κι αν δεν έχεις. Σαν να είσαι λειψός σε κάτι. Που όλο και κάπου θα είσαι.
2. Αυτοί ξέρουν κάτι που εσύ δεν ξέρεις, αλλά είναι τόσο απλό που θα έπρεπε να το ξέρεις.
3. Πρέπει να το μάθεις. Γιατί αλλιώς δεν θα ευτυχήσεις.

Προτιμώ να διαβάζω λοιπόν Μπέρτραντ Ράσελ. Αλλά ακόμα περισσότερο προτιμώ να ξαναδιαβάσω όλη την Αγκάθα Κρίστι μου, όλη την Πατρίτσια Χάισμιθ, όλον τον Τζέιμς Ελ Ρόι μου.

Μισώ τον διδακτισμό.

Χαίρετε κιόλας, δεν είπα, είπα;

 
At 11/25/2009 03:07:00 μ.μ., Blogger apologia pro sua vita said...

Α ναι το βιβλίο που διάβασα ήταν το The Art of Travel (2002).

Μοιάζει να έχει γραφτεί για να καταδείξει πόσο δεν ξέρουμε να ταξιδεύουμε. Δηλαδή για όλους του Άγγλους αστούς που πάνε με πακέτα διακοπών στην Τενερίφη. Αλλά και για όσους δεν έχουν τα λεφτά να πάνε στην Τενερίφη.

Εγώ δεν θα πάω ποτέ στην Τενερίφη. Μέχρι τον Κόρφο Κορινθίας το πολύ.

 
At 11/25/2009 06:49:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

"1.Νιώθεις σαν να έχεις κάποιο πρόβλημα. Ακόμα κι αν δεν έχεις. Σαν να είσαι λειψός σε κάτι. Που όλο και κάπου θα είσαι.
2. Αυτοί ξέρουν κάτι που εσύ δεν ξέρεις, αλλά είναι τόσο απλό που θα έπρεπε να το ξέρεις.
3. Πρέπει να το μάθεις. Γιατί αλλιώς δεν θα ευτυχήσεις."

Τό πιασες το νόημα και συ, αυτή είσαι;-)

ανώνυμος 4:36

 
At 11/25/2009 06:59:00 μ.μ., Blogger apologia pro sua vita said...

Πράγματι είμαι αυτή. Φανταστείτε το σοκ μου αν ήμουν άλλη.

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home