Δευτέρα, Σεπτεμβρίου 26, 2005

Eιρωνεύεσαι τώρα;

Σύμφωνα με το λεξικό ειρωνεία είναι "η χρήση του λόγου κατά τέτοιον τρόπο, ώστε το αποδιδόμενο νόημα να αντιτίθεται στο κυριολεκτικό". Λες "άσπρο" εννοείς "μαύρο", λες "χαίρομαι" εννοείς "λυπάμαι". Αν το καλοσκεφτούμε, αυτό από μόνο του καταργεί κάθε βεβαιότητα. Πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι αν ο άλλος εννοεί όσα λέει ή όσα γράφει; Η απάντηση μάλλον είναι ότι δεν μπορούμε. Η ειρωνεία γίνεται αντιληπτή: α) όταν γνωρίζεις αυτόν που εκφέρει το λόγο, γνωρίζεις δηλαδή εκ των προτέρων τις απόψεις του σχετικά με ένα θέμα ή β) όταν ο ίδιος ο λόγος περιέχει ενδείξεις ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να εννοεί όσα λέει, όταν χρησιμοποιούνται λέξεις κι εκφράσεις τόσο υπερβολικές, που το πιθανότερο συμπέρασμα είναι ότι ο ομιλητής ή ο γραφιάς δεν υποστηρίζει στ' αλήθεια όσα λέει ή γράφει, αλλά αντίθετα προσπαθεί να τα υπονομεύσει δια της ειρωνείας. Όταν λοιπόν δεν συντρέχει η πρώτη περίπτωση, όταν δεν γνωρίζουμε τις απόψεις του άλλου για το συγκεκριμένο ζήτημα, όλα είναι πλέον θέμα ερμηνείας. Αν θα καταφέρουμε δηλαδή να ανιχνεύσουμε τις ενδείξεις αυτές που θα καταδεικνύουν ότι βρισκόμαστε ενώπιον ενός είρωνος. Καμία ερμηνεία όμως δεν μπορεί ποτέ να είναι ανεξάρτητη της θέσης και της οπτικής γωνίας του ερμηνευτή. Έστω ότι εγώ προσπαθώ να ειρωνευθώ μια νοοτροπία που δεν με εκφράζει και για να το πετύχω χρησιμοποιώ εντελώς ακραίες εκδοχές της νοοτροπίας αυτής. Αλλά τι πάει να πει "εντελώς ακραίες" εκδοχές; Αυτό που μου φαίνεται εμένα "εντελώς ακραίο" φαίνεται νορμάλ στον ερμηνευτή που ασπάζεται τη νοοτροπία που επιχειρώ να ειρωνευθώ. Μ΄άλλα λόγια, άκρη σίγουρη δεν βγάζεις. Αυτό το βασίλειο της αβεβαιότητας πάντως, δεν παύει να έχει τα πλεονεκτήματά του και τα κρυφά του δώρα. Δοκιμάστε το εξής πείραμα: διαβάστε κείμενα που αποτυπώνουν απόψεις με τις οποίες διαφωνείτε απόλυτα, όχι ως κυριολεκτικά, αλλά ως ειρωνικά. Έχω αρχίσει να το κάνω και τα αποτελέσματα είναι απολαυστικά: εξοργιστικά επιχειρήματα αρχίζουν να καταρρέουν και πίσω από αυτά αρχίζει να αναδύεται ο αληθινός τους εαυτός, το πραγματικό νόημα των κειμένων, ενώ, ταυτόχρονα, φαινομενικά εμπαθείς γραφιάδες αναδεικνύονται τελικά σε παρεξηγημένους αριστοτέχνες της ειρωνείας.

17 Comments:

At 9/26/2005 07:47:00 μ.μ., Anonymous heba said...

Το πείραμα είναι εξαιρετικό και δυνητικά ψυχοθεραπευτικό!
Θέλω όμως να προσθέσω τα εξής:
Όταν οι "ενδείξεις" που αναφέρεις αναβοσβήνουν για τον κοινό νου,είναι επιεικές ,να λέμε ότι όλα είναι θέμα ερμηνείας. Όταν οι λέξεις κραυγάζουν το νόημά τους,όλα είναι πλέον θέμα αντιληπτικής ικανότητας του καθενός και όχι απαραίτητα γνωριμίας με τον γράφοντα.

 
At 9/27/2005 01:02:00 π.μ., Blogger lazopolis said...

Ναι, όμως ο κοινός νους δεν υπήρξε ποτέ, απ'τη μια, κι απ'την άλλη όταν αναβοσβήνουν οι ενδείξεις τόσο προκλητικά αρχίζει και αναδύεται το ενδεχόμενο διπλής ειρωνίας. Και τριπλής και πολλαπλής και άπειρης. Είναι να απορεί κανείς που συνεννοούμαστε...

 
At 9/27/2005 01:18:00 π.μ., Blogger Thrass said...

Θυμάμαι στο "Παράδοξο των Κοκόρων" που μου απάντησες κάποια στιγμή ειρωνικά (no hard feelings, btw) και δεν το αντιλήφθηκα, μέχρι που ανέφερες εσύ ο ίδιος ότι ειρωνεύεσαι.

Διάβασα ότι ο Κάφκα ξαγρυπνούσε νύχτες ολόκληρες σκεπτόμενος τη μηχανική των μεταφορών. Ήρθε η ώρα σου να γίνεις μάρτυρας των διφορούμενων.

 
At 9/27/2005 02:35:00 π.μ., Anonymous heba said...

Όπως το θέτεις θα συμφωνήσω ότι δεν υπάρχει κοινός νους.Εννοούσα για μια συγκεκριμένη φυσιολογική νοημοσύνη.Και σίγουρα δεν αναφερόμουν σε έννοιες και κείμενα με αμφίσημο χαρακτήρα.Αναφερόμουν σε ερμηνείες απλών χιουμοριστικών,καυστικών-ειρωνικών,κειμένων που αν παρερμηνευθούν υποτιμούν τον γράφοντα και τη νόησή του.

 
At 9/27/2005 03:03:00 π.μ., Blogger Old Boy said...

Heba, η νόηση του γράφοντα δεν υποτιμάται με τίποτα. Είναι σκληρό νόμισμα, σαν την άλλοτε σκληρή δραχμή. Και σαν την άλλοτε σκληρή δραχμή κι αυτή, αντί να υποτιμάται, διολισθαίνει και διολισθαίνει και διολισθαίνει. Βλέπεις, Heba; Για μένα η ειρωνεία είναι κάτι σαν κατάρα. Σχεδόν αδυνατώ να μιλήσω σοβαρά. Πήγα σε γιατρό - ειρωνολόγο και έσκισε διπλώματα. Άρχισε να με ρωτά τα συμπτώματα της ειρωνοπάθειας μου κι αντί να του απαντήσω σοβαρά του ανθρώπου άρχισα να τον ειρωνευόμουν.

 
At 9/27/2005 09:38:00 π.μ., Blogger helion said...

μετρώ τουλάχιστον τη δεύτερη φορά που δεν γίνεται αντιληπτή η ειρωνεία σου. ίσως αν άνοιγες λιγάκι το βόλιουμ. μερικοί έχουν κουφαθεί τόσο από τα γελοία μεν, πλην όμως σοβαρώς εννοούμενα τριγύρω, που δεν διακρίνουν πια τις λεπτές αποχρώσεις.

 
At 9/27/2005 11:55:00 π.μ., Anonymous heba said...

old-boy υποθέτω ότι μπορείς να αντιληφθείς τη δική μου ειρωνεία.

 
At 9/27/2005 04:16:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Aν άνοιγα λιγάκι το βόλιουμ θα αρχίζαμε τα βάλιουμ.
Ηeba, θα σε παρακαλούσα να μην ειρωνεύεσαι σε αυτό το μπλογκ. Δεν το έχω κάνει ποτέ και δεν θέλω να το κάνουν και όσοι σχολιάζουν. Eυχαριστώ.

 
At 9/27/2005 05:14:00 μ.μ., Blogger newManifesto said...

γι αυτό είμαι πάντα με το μέρος εκείνου που έχει άδικο

 
At 9/27/2005 06:29:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Δηλαδή;

 
At 9/27/2005 07:10:00 μ.μ., Blogger newManifesto said...

"life ,which is becoming increasingly embarrassing,is much easier to deal with if you strain it through irony - the muslin of the mind - first".

ειρωνεία φίλτατε ειρωνεία

 
At 9/27/2005 10:01:00 μ.μ., Blogger το θείο τραγί said...

Είναι να απορεί κανείς που συννενοούμαστε... Πολύ πετυχημένο αυτό.

Πάντως, thrass, (αν μού επιτρέπεις), εκτός από ειρωνικός, σ' ένα σημείο εκεί στο "Παράδοξο των κοκόρων", ο lazopolis υπήρξε και απλά λογικός, ορθά λογικός (σε σημείο που να αριθμεί τις λογικές του προτάσεις, στην προσπάθεια να τα βρεί με τους συνομιλητές του, ή έστω να τον βρούνε αυτοί) και πάλι έμεινε στην πάντα. Δεν βρήκε απόκριση ο λόγος του.

Ισως γιατί εκτός από το Παράδοξο εκείνο, έχει γεννηθεί και ένα άλλο παράδοξο: Το παράδοξο της λεγόμενης "δημιουργικής" γραφής. Που είναι ολοφάνερο πως χωλαίνει και μάς αφήνει αμέτοχους της δροσερής εκδοχής.

Παραμένω εραστής της υγειούς ειρωνείας. (Τα σέβη μου σε όλους σας, ιδιαιτέρως στον γράφοντα).

 
At 9/28/2005 06:44:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Aνταποδίδω τα σέβη. Όντως είναι ν΄ απορεί κανείς που συνεννοούμαστε. Μ' αυτά και μ' αυτά θυμήθηκα ένα σκέτς των Monty Python όπου προσάγεται αδίκως σε δίκη κάποιος που μιλά μόνο ειρωνικά. "Κατηγορούμενε εσύ έκανες το έγκλημα;" "Μα, ναι βέβαια, εγώ ποιός άλλος. Κι όχι μόνο τον σκότωσα, αλλά το απόλαυσα κιόλας". Και ούτω καθεξής. Και φυσικά καταδικάζεται.
Νομίζω πως έχει ελευθερωθεί ένα τέρας και κυκλοφορεί πλέον ανεξέλεγκτο. Η ειρωνεία εκλαμβάνεται ως σοβαρολογία και η σοβαρολογία ως ειρωνεία. Αν εξαπλωθεί η επιδημία είναι ζήτημα χρόνου η ολική κατάρρευση του πολιτισμού. Κανείς δεν θα καταλαβαίνει τι θέλει να πει ο άλλος, η σύγχυση θα οδηγήσει στο χάος κι ο κόσμος θα τελειώσει όχι μ' ένα κρότο αλλά με ένα ειρωνικό μειδίαμα.

 
At 10/05/2005 09:40:00 π.μ., Blogger Sraosha said...

"η χρήση του λόγου κατά τέτοιον τρόπο, ώστε το αποδιδόμενο νόημα να αντιτίθεται στο κυριολεκτικό"

Αυτός είναι χοντρικά ο ορισμός της ειρωνείας από τη Ρητορική του Αριστοτέλη και γνωρίζουμε σήμερα πως είναι ανακριβής, ή μάλλον εντελώς λανθασμένος (παραπέμπω στο απλά και ξεκάθαρα γραμμένο βιβλίο της Diane Blakemore "Understanding Utterances", το οποίο πρέπει να μεταφραστεί κάποια στιγμή στα ελληνικά).

Η γνώμη μου είναι πως υπάρχει έλλειμμα ειρωνείας, όχι υπερβολή της. Βεβαίως, πολλοί αδέξιοι νομίζουν πως ειρωνεύονται ενώ απλώς χωριατοσαρκάζουν και κουτοχλευάζουν. Αλλά τι να κάνουμε

 
At 10/05/2005 03:59:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Aφού λοιπόν είναι εντελώς λανθασμένος ποιός είναι ο ορθός ορισμός της ειρωνείας; Για να δούμε δηλαδή και τι συνιστά ειρωνεία και τι όχι, τι χωριατοσαρκασμό και κουτοχλευασμό και τι όχι.

 
At 3/07/2007 02:33:00 π.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Excellent, love it! » » »

 
At 4/23/2007 07:24:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Best regards from NY! Baccarat+crystal+france+showroom Pennsylvania classic furniture free shipping Consultation marketing web Price chart for baseball cards cialis Business email hosting small web h26r custom cabinets Pop up blocker serial Help craps big breasts Dealing shoes chrysler neon Movie bloopers running man Law office bookkeeping

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home