Τετάρτη, Νοεμβρίου 16, 2005

Η Δικτατορία της Παρερμηνείας

Πολύ καυσαέριο, πολλή βοή. Ας απομακρυνθούμε λίγο από την πόλη κι ας κάνουμε μια ακόμη βόλτα στα γνώριμα - χιλιοπερπατημένα χωράφια μας· στα χωράφια της κοινοτοπίας.
Είχα ακούσει παλιότερα σε μια τηλεοπτική συζήτηση, ότι ο νόμος σε σχέση με το νομοθέτη, είναι σαν τη σφαίρα σε σχέση με το όπλο. Άπαξ και το κείμενο του νόμου ψηφιστεί, ο νομοθέτης παύει να έχει ισχύ επάνω του και δεν μπορεί πλέον να καθορίσει την πορεία του. Η ερμηνεία που θα δοθεί στο νόμο δεν είναι απαραίτητα η ερμηνεία που θα επιθυμούσε εκείνος να δοθεί. Ένας νόμος, μάλιστα, ο οποίος σήμερα ρύθμιζε μια κατάσταση με έναν άλφα τρόπο, μπορεί χωρίς καμία τροποποίησή του να τη ρυθμίζει αύριο με έναν βήτα τρόπο, απλώς επειδή μεταβλήθηκαν οι κοινωνικές συνθήκες, με αποτέλεσμα μια αόριστη έννοια (π.χ. "χρηστά ήθη") που ερμηνευόταν χθες έτσι, σήμερα να ερμηνεύεται αλλιώς.
Όπως έχω ξαναγράψει, ρώτησαν τον Ουμπέρτο Έκο, ποιά η γνώμη του για την αμφισημία στα γραπτά του. Απάντησε ότι αν πρόκειται για δοκίμιο ή για επιστημονικό άρθρο, σπεύδει αμέσως να διορθώσει το αμφίσημο σημείο, γιατί θέλει η θέση του να είναι σαφής και να μην παρερμηνεύεται. Αν όμως πρόκειται για λογοτεχνικό του έργο, τότε χαίρεται όταν υπάρχει αμφισημία, έστω κι αν αυτός δεν την επεδίωξε, γιατί στη λογοτεχνία όλες οι ερμηνείες είναι νόμιμες και τα κείμενα δεν ανήκουν στον συγγραφέα αλλά στους αναγνώστες.
Νομίζω όμως ότι το θέμα είναι ευρύτερο. Όλα σχεδόν τα κείμενα κουβαλούν ένα βαθμό αμφισημίας, σκοπούμενης ή αθέλητης, όλα σχεδόν τα κείμενα διατηρούν με αυτόν που τα γράφει σχέση παρόμοια της σχέσης νόμου-νομοθέτη, όλα σχεδόν τα κείμενα διεκδικούν την ανεξαρτησία τους από αυτό που ήθελε να πει ο συντάκτης τους. Με άλλα λόγια, δεν έχει τόσο σημασία τι ήθελες να πεις εσύ που τα έγραψες, όσο τι θέλουν να πουν εκείνα.
Είναι όμως αυτό ίδιον μόνο των κειμένων; Είναι δηλαδή τα κείμενα -και το γεγονός ότι οι γραμμένες λέξεις μπορούν να επιδέχονται διάφορες ερμηνείες- που κάνουν στ' αλήθεια κουμάντο; Αν είναι τα κείμενα που κάνουν κουμάντο, τότε γιατί είναι ενδεχόμενο το ίδιο κείμενο να πει δέκα διαφορετικά πράγματα σε δέκα διαφορετικούς αποδέκτες;
Αν όμως το παιχνίδι δεν είναι στα χέρια του γράφοντος, δεν είναι και στα χέρια του κειμένου, τότε σε τίνος τα χέρια είναι; Το παιχνίδι είναι φαινομενικά στα χέρια του αναγνώστη: θα καταλάβει ό,τι θέλει εκείνος να καταλάβει.
Και το παιχνίδι αυτό δεν περιορίζεται στα κείμενα. Το παιχνίδι επεκτείνεται και στον προφορικό λόγο. Το παιχνίδι επεκτείνεται και στη σιωπή. Το παιχνίδι επεκτείνεται στην ερμηνεία των συμπεριφορών, των βλεμμάτων, των αγκαλιών, των χαδιών, των τόνων της φωνής. Το παιχνίδι αφορά την ερμηνεία των πάντων. Όχι μόνο την ερμηνεία αυτών που λένε ή κάνουν οι άλλοι. Αλλά και την ερμηνεία του κόσμου, της ζωής, της ζωής μας, των πράξεων μας. Η ιστορία των ανθρώπινων σχέσεων δεν είναι παρά μια ιστορία παρερμηνειών.
Ποιός κάνει τελικά κουμάντο στο παιχνίδι; Ούτε εγώ που λέω, γράφω ή πράττω; Ούτε εσύ που ακούς, διαβάζεις ή ειπράττεις; Ούτε τα λόγια μου, οι γραμμένες μου λέξεις ή οι πράξεις μου; Oύτε. Aπόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού είναι οι παρερμηνείες, οι παρανοήσεις, οι διαφορετικές οπτικές γωνίες του ίδιου γεγονότος, οι διαφορετικές υποκειμενικές θεωρήσεις της ίδιας -και καλά- αντικειμενικής συμπεριφοράς. Καταλαβαίνουμε αυτό που θέλουμε να καταλάβουμε. Καταλαβαίνουμε αυτό που έχουμε ανάγκη να καταλάβουμε. Ερμηνεύουμε και διαθλούμε τα πάντα μέσα από το φίλτρο των προσωπικών μας αναγκών, φόβων, ανασφαλειών, προσδοκιών.
Αναρωτιέμαι αν υπάρχει τα τελευταία χρόνια πιο εύστοχος και επιδραστικός τίτλος απ΄το "Χαμένοι στη Μετάφραση".
Φτάσαμε στο τέλος της αγροτικής μας περιήγησης. Η πόλη μάς καλεί πάλι κοντά της.

15 Comments:

At 11/16/2005 07:17:00 μ.μ., Blogger lefty said...

Bravo

 
At 11/16/2005 07:25:00 μ.μ., Blogger Τζιτζίκος said...

blepw eimaste deconstructionists e?

 
At 11/16/2005 07:52:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Σε όλους τους τομείς που αναφέρεις πχ μετάφραση, νομοθεσία, λογοτεχνία υπάρχει η έννοια του πομπου και του/των δέκτη/δεκτών. Ανεξάρτητα από το πώς ένας δέκτης θα ερμηνεύσει κάτι (όπου εκεί μπορούμε να πούμε ότι παίζει ρόλο ο βαθμός αντίληψης του δέκτη, οι ανύπαρκτες έννοιες της γλώσσας που πρέπει να αποδοθούν, η ανάγκη εύρεσης παραθυρακίου στο νόμο) πάντα υπάρχει ένας σαφής «μπούσουλας» για όποιον μεταφράζει, νομοθετεί ή γράφει, υπάρχει μια κατεύθυνση, επίσης μια τεχνογνωσία και εν τέλει ένας στόχος. Τα ευτράπελα στη μετάφραση γίνονται από άγνοια της γλώσσας και των συνθηκών, και στο νόμο επειδή εκεί είναι πιο αρτηριοσκληρωμένα τα πράγματα και οι νόμοι δεν «ξεχειλώνουν» όσο oι λέξεις Η λογοτεχνία επιτρέπει αρκετά περισσότερα παιχνίδια και ασάφεια, αλλά οι πολλές μανιέρες και «κορδελάκια «(όπως έχει καταντήσει ο Εκο) μπορούν να αποθαρρύνουν και τον πιο καλόβολο αναγνώστη. Εν κατακλείδι, ούτε ο πομπός ούτε και ο δέκτης είναι έρμαια της μεταξύ τους συνεννόησης. Αν θέλουν να συνεννοηθούν θα το πράξουν. Αν δεν θέλουν, θα παίζουν χαλασμένο τηλέφωνο ή Τομ και Τζερυ. Είναι και οι δύο επιλογές. Whatever makes one happy.

 
At 11/16/2005 08:10:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Eιδικά στο θέμα των ανθρώπινων σχέσεων θα διαφωνήσω. Για να συνεννοηθούν δυο άνθρωποι δεν αρκεί να το θέλουν. Έχουμε λ.χ. μέσα μας συγκεκριμένες ανασφάλειες ή ενοχές, οι οποίες ψάχνουν συνεχώς αφορμή να ξετρυπώσουν και να βροντοφωνάξουν την παρουσία τους. Το πως θα ερμηνεύσουμε τα λόγια ή τη στάση του άλλου εξαρτάται άμεσα από αυτές. Το χαλασμένο τηλέφωνο είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση. Παράδειγμα: σου λέω σ' αγαπώ, αναρωτιέσαι αν το λέω συμβατικά, επειδή είσαι ανασφαλής. Αντίθετα, δεν σου λέω σ' αγαπώ και το διαβάζεις σε άλλες πράξεις μου, επειδή το έχεις ανάγκη να πιστεύεις ότι σ' αγαπάω. Δεν είναι ότι δεν θέλουμε να συνεννοηθούμε. Είναι ότι οι σκέψεις του καθενός είναι απροσπέλαστες για τον άλλο και όλες οι εκδηλώσεις των σκέψεων αυτών, με λόγια ή με πράξεις, υπόκεινται πάντα σε αμφισβήτηση, σε ερμηνεία, σε παρερμηνεία.

 
At 11/16/2005 08:32:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Παραδέχομαι ότι υπάρχουν δυσκολίες στις σχέσεις, αλλα διαφωνώ ότι τα πράγματα δηλώνονται όπως λες. Το σ' αγαπώ και το δεν σ'αγαπώ δημιουργούν παρερμηνείες μόνο αν τα λες εναλλάξ ανα μιση ώρα στο ίδιο πρόσωπο. Αλλά κατά βάση νομίζω ότι το πρόβλημα είναι ότι τα λέμε σπανιότατα φοβούμενοι τη βαρύτητά τους, τις συνέπειες κλπ.
Δεν θέλω να πω το αυτονόητο πάλι για το ποσο δύσκολες είναι οι σχέσεις. Αλλά όπως στη ζούγκλα της ασφάλτου αμα δεν βγάλεις κανα φλας θα γίνει κόλαση, έτσι και ο πιο ασφαλής τρόπος να προκαλέσεις "ατύχημά" στις σχέσεις είναι να μη δηλώνεις τις προθέσεις σου. Υπάρχει και ε΄δω ένας κώδικας που αποτελέιται απο όλα αυτά που σέρνει ο άλλος μαζί του, οπότε αν θες κάτι να γίνει μαζί του πρέπει να εξηγήσεις τον κώδικά σου. Αν τον ξέρεις βέβαια.

 
At 11/16/2005 08:45:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Σκέφτομαι μια ιστορία που μια γυναίκα θα λέει σ' έναν άντρα ή ένας άντρας σε μια γυναίκα ή ένας άντρας σ' έναν άντρα ή μια γυναίκα σε μια γυναίκα "σ' αγαπώ" ανά μισάωρο. Ή, αντίθετα, θα του/της λέει "δεν σ' αγαπώ" ανά μισάωρο. Στην πρώτη ιστορία θα τσακώνονται συνεχώς λόγω της ανασφάλειας του δέκτη του "σ' αγαπώ". Στη δεύτερη θα είναι όλα μέλι γάλα λόγω της ανάγκης του δέκτη του "δεν σ' αγαπώ" να αγαπηθεί. Η πρώτη θα μπορούσε να ξεκινάει κάπως έτσι:
"Σ' αγαπώ".
"Μα γιατί το λες συνέχεια; Μήπως προσπαθείς να πείσεις τον ίδιο σου τον εαυτό και γι' αυτό το επαναλαμβάνεις μέχρι να το πιστέψεις;".

 
At 11/16/2005 09:04:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Ακόμη και το σε ποιό σημείο της ιστορίας δηλαδή αρχή γνωριμιας, μέση ή τέλος πιάνουμε τους υποτιθέμενους συνομιλητεες έχει σημασία. Οσο πιο πολυ έχουν συνηθίσει να φέρονται με έναν τρόπο, ο οποίος να μην υποθέσουμε ότι αντιπροσωπέυει αυτό που είναι ο καθένας, τόσο πιο δύσκολο είναι να ξεφύγουν απο τον κώδικα που έχουν δημιουργήσει. Κατ' αρχήν δεν μπορουν να γίνουν πολλά ανάμεσα σε ανθ΄ρωπους που δεν ταιριάζουν. Που κοινώς θέλουν άλλα απο τη ζωή τους. Ουτε στην αρχή, ουτε στη μέση, ούτε στο τέλος. Σε άλλη περίπτωση χρειάζεται προσπάθεια, να στο πω και κούραση, να στο πω και συμβιβασμό. Αλλά εξίσου και απο τις δύο πλευρές. Και τι πάει να πει ανασφάλεια; Ολοι έχουν ανασφάλεια και όχι μόνο η γυναίκα της κλισέ() ιστορίας σου. Αύτριο θα έχεις εσύ.
Την αγαπάς, κόψε το λεμό σου και δώστης το να το καταλάβει με όποιο τρόπο το καταλαβαίνει καλυτερα. ΠΡοσπαθούμε απλώς να γινουμε γλαφυροί, μη παρερμηνέυεις, ε;

 
At 11/16/2005 09:05:00 μ.μ., Blogger Alberich said...

Reader-Response Theory. Στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχουν διαθέσιμες κάποιες έξτρα πληροφορίες είτε για το πρόσωπο που γράφει ή μιλάει,είτε για το πνεύμα της εποχής που γράφτηκε κάποιο κείμενο, είτε γι' αυτόν που ισχυρίζεται ότι μας αγαπάει ή όχι κ.ο.κ. που μειώνουν την αμφισημία.

 
At 11/16/2005 09:19:00 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Πολύ εύστοχη παρατήρησή σου alberich. Απλά ένα μπλογκ έχει τα όριά του και απο σεβασμό στον οικοδεσπότη ευγενώς αποσύρομαι.

 
At 11/17/2005 12:14:00 π.μ., Blogger Old Boy said...

Αγαπητέ ανώνυμε, ο οικοδεσπότης δεν επιζητά σεβασμό, αλλά αντίλογο (ο οποίος, άλλωστε, τις περισσότερες φορές υποδηλώνει και σεβασμό). Όσο για τα όρια που έχει ένα μπλογκ, αυτά δεν είναι προκαθορισμένα, αλλά τα καθορίζουμε εμείς με το τι συζητάμε και τι όχι.

 
At 11/17/2005 10:37:00 π.μ., Blogger Master Li Mu Bai said...

Ομολογώ ότι μπερδεύτηκα λίγο. Από την μία συμφωνώ με τον old boy στο ότι το παιχνίδι είναι στο χέρι του δέκτη (αναγνώστη,ακροατή κτλ.). Από την άλλη όμως συμφωνώ και σε αυτό που λέει ο/η ανώνυμος ότι αν πομπός και δέκτης έχουν την θέληση να συννενοηθούν, θα το πράξουν. Τελικά πιστεύω ότι παρερμηνείες υπάρχουν σε κάτι που δίδεται "ως έχει" χωρίς παραπέρα εξήγηση/ανάλυση από τον πομπό. Εκεί ο κάθε δέκτης θα δώσει την δική του ερμηνεία. Όταν όμως γίνεται διάλογος (ή γενικότερα ανταλλαγή απόψεων) τα πράγματα είναι διαφορετικά. Γιατί σε αυτή την περίπτωση το κάθε τι που ειπώνεται μπορεί να επεξηγηθεί αν υπάρξει παρερμηνεία/παρεξήγηση. Οπότε σε αυτή την περίπτωση, αν υπάρχει θέληση θα υπάρξει και συννενόηση. Όχι απαραίτητα συμφωνία πομπού/δέκτη αλλά κατανόηση του τι θέλει να πει ο καθένας. Τέλος πιστεύω ότι κάθε προσπάθεια προσέγγισης/κατανόησης είναι ανούσια αν έχουμε να κάνουμε με κολλημένα μυαλά.

 
At 11/17/2005 04:56:00 μ.μ., Anonymous Νταίζη said...

Αντίλογο με σένα Old boy μπορω να κάνω ανετότατα καθότι δεν συμφωνώ και σε τίποτα, άρα δεν χρειάζεται και να προσποιηθώ. Ξαναδιαβάζοντας την παραπάνω ιστορία με τον σαγαπώ και την δε μ αγαπάς, την κατάλαβα καλύτερα απότι χθές, αλλα πάλι έχω τόνους αντιρρήσεων. Πάντως, για να μην μου αλλάζεις το γένος, διότι είμαι κοπέλα, καταθέτω και το ψευδώνυμό μου καθώς και τη βεβαιότητά μου ότι όταν μου λένε σ'αγαπω το πιστεύω.Αντιθέτως τη διαστροφή της στέρησης του σ'αγαπώ την φερω βαρέως. Καλές αντιγνωμίες ή συμφωνίες σε όλους σας και καλά κρασιά (θα τα χρειαστείτε)

 
At 11/17/2005 06:55:00 μ.μ., Blogger Old Boy said...

Αγαπητή Νταίζη (o καθένας έχει δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό του ονόματός του)και φίλε master li mu bai, εκείνο που λέω είναι ότι και στην πιο ιδανική σχέση δεν υπάρχει απόλυτη αλληλοκατανόηση. Πάντα παρεισφρύει ένα ποσοστό παρερμηνείας των λόγων ή των πράξεων του άλλου. Ακόμη και το πιο τέλειο ζευγάρι δεν παύει να αποτελείται από δύο διαφορετικούς ανθρώπους, δυο διαφορετικά πνεύματα, δυο διαφορετικούς κόσμους. Όσο καλά και να ξέρουμε τον άλλο, όσες δεκαετίες και να ζούμε μαζί του, πάντα οι δικές του σκέψεις είναι δικές του σκέψεις. Κι αυτό δεν ισχύει μόνο σε σχέσεις ερωτικές, αλλά και σε σχέσεις συγγενικές. Στις ευτυχισμένες σχέσεις μπορεί πολλές παρερμηνείες να επιλύονται εκ των υστέρων με το διάλογο. Όχι ότι δεν γεννιούνται καν.

 
At 11/17/2005 08:01:00 μ.μ., Blogger kosmopolitis said...

Η δημοκρατία της παρερμηνείας ?

 
At 4/24/2007 11:11:00 π.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Keep up the good work Maryland dance theater online roulette Pay promotion click marketing per ppc strategy checks by fax Dale jr floor mats and seat covers Custom subaru conversion in porsche pharmacies Advance cash loan minneapolis

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home